ზედაზნის მონასტერი

ზედაზენი VI საუკუნის მონასტერია ტყიან ქედზე და ასვლა ნაწილობრივ ხედის, ნაწილობრივ სიჩუმის გამო ღირს. ეკლესიის წინა ტერასიდან ქვემოთ მტკვრისა და არაგვის ხეობები იშლება, დასავლეთით მცხეთა ღია ლაქად ჩანს, დილის ნათელ ამინდში კი ჩრდილოეთის ჰორიზონტზე კავკასიონის თოვლის ხაზი დგას.

სახელი ზადენს უკავშირდება — წარმართულ ღვთაებას, რომლის კერპიც, გადმოცემით, ქრისტიანობამდე ამ ბორცვზე იდგა. დაახლოებით 545 წელს იოანე, ცამეტი ასურელი მამის წინამძღვარი, სწორედ ამ ადგილას დასახლდა; არჩევანი შემთხვევითი არ იყო. მას შემდეგ ადგილს ზედაზენი, ანუ „ზადენს ზემოთ", ჰქვია. იოანეს მოწაფეები ქართლსა და კახეთში გაიფანტნენ და დააარსეს ის მონასტრები, რომლებიც დღემდე განსაზღვრავენ ამ მხარეს — შიომღვიმე და ალავერდი მათ შორისაა.

მთავარი ტაძარი VIII საუკუნის სამნავიანი ბაზილიკაა, აშენებული იოანეს საფლავზე, რომელიც აღმოსავლეთ ბოლოს, იატაკის ქვეშაა. ის სიმკაცრემდე მარტივია: უთლელი ქვა, პატარა სარკმლები, თითქმის უკვეთავი კედლები. ირგვლივ დგას:

• გალავნისა და კუთხის კოშკის ნაშთები ღია ფერდობის მხრიდან

• ორსართულიანი სამრეკლო და ბერების დანგრეული სენაკები

• ეკლესიის ქვემოთ არსებული წყარო, რომელსაც იოანეს უკავშირებენ და დღემდე იყენებენ მლოცველები

მონასტერი ხანგრძლივად იყო მიტოვებული და რამდენჯერმე აღადგინეს; ბერები 1990-იან წლებში დაბრუნდნენ, ამიტომ ტერიტორიის ნაწილი დახურულია. ასასვლელი გზის ტყე წიფლისა და რცხილისაა და ოქტომბერში, როცა მთელი ქედი სპილენძისფერი ხდება, ცალკე გაჩერებადაც ღირს.