ვარძია

ვარძია მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ტუფის ციცაბო კედელშია გამოკვეთილი და თითქმის ერთი კილომეტრის სიგრძეზე გადაჭიმულია. კომპლექსის მშენებლობა გიორგი III-ის დროს დაიწყო და თამარ მეფის ეპოქაში დასრულდა. ეს იყო არა უბრალოდ მონასტერი, არამედ სამხრეთის საზღვრის დამცავი გამაგრებული ქალაქი, სადაც სამალავები, სატრაპეზოები, წყალსადენი, საწნახლები, სამკურნალო სენაკები და საცხოვრებელი ოთახები ერთ, თაფლის სკის მსგავს სისტემად იყო შეკრული. ისტორიკოსების შეფასებით, აქ ერთდროულად რამდენიმე ათასი ადამიანის დაბინავება შეიძლებოდა.

თავდაპირველად გამოქვაბულები კლდის სიღრმეში იმალებოდა და ხეობიდან თითქმის უხილავი იყო — შესვლა მხოლოდ ფარულ გვირაბებში იყო შესაძლებელი. XIII საუკუნის ძლიერმა მიწისძვრამ კლდის გარე ფენა ჩამოაქცია და კომპლექსი გაშიშვლდა. სწორედ ამან მისცა ვარძიას ის გახსნილი, კვეთის მსგავსი სახე, რომელსაც დღეს ვხედავთ, და სამუდამოდ დაასუსტა მისი თავდაცვითი ფუნქცია.

მთავარი სანახავი მიძინების ეკლესიაა: აქ XII საუკუნის ორიგინალური ფრესკებია, მათ შორის თამარ მეფისა და გიორგი III-ის პორტრეტები. თამარი სიცოცხლეშივეა გამოსახული, რაც ამ მოხატულობას შუა საუკუნეების იშვიათ პირდაპირ წყაროდ აქცევს.

მარშრუტი კომპლექსში ასეთია:

• ბილიკები და კიბეები იარუსებს შორის, ადგილ-ადგილ ვიწრო გვირაბებით
• მიძინების ეკლესია ფრესკებით და სამრეკლო
• ზედა დონეების ხედი მთელ მტკვრის ხეობაზე

მონასტერი მოქმედია — რამდენიმე ბერი დღესაც ცხოვრობს კომპლექსის ნაწილში, ამიტომ ხმაური და დრონები აქ მიუღებელია.