ხერთვისის ციხე

ხერთვისი მტკვრისა და ფარავნის შესართავთან, ვიწრო კლდოვან კონცხზე დგას — ზუსტად იქ, სადაც ორი ხეობა ერთმანეთს ხვდება. სახელიც სწორედ ამას ნიშნავს: ადგილი მდინარეთა შესაყარზე. სტრატეგიულად უკეთეს პოზიციას ამ მხარეში ვერ იპოვი, და სწორედ ამიტომ იდგა აქ სიმაგრე ანტიკური ხანიდან.

ხალხური თქმულება ციხის დანგრევას ალექსანდრე მაკედონელს მიაწერს. ეს, რა თქმა უნდა, ლეგენდაა, მაგრამ იმაზე მიუთითებს, თუ რამდენად ძველად ითვლებოდა ეს ადგილი უკვე შუა საუკუნეებში. დღეს შემორჩენილი გალავანი და კოშკები ძირითადად XIV–XVI საუკუნეებისაა, ეკლესია კი გაცილებით ადრეული.

რას ნახავს სტუმარი:

• მაღალი გალავანი და კოშკები, რომლებიც კლდის ფორმას მიჰყვება
• ციტადელი ზედა დონეზე
• ხედი ორი მდინარის შესართავზე და ვარძიისკენ მიმავალ ხეობაზე

ციხე თითქმის ყოველთვის ღიაა და უფასო. მასში ასვლა თავისუფალია, თუმცა კიბეები, აივნები და კედლების ნაწილი დაუცველია — მოაჯირები არსად არაა და ბავშვს თვალი უნდა ადევნო.

ვარძიისკენ მიმავალი გზა პირდაპირ ციხის ძირში გადის, ამიტომ ეს ოცდაათწუთიანი გაჩერება მარშრუტიდან პრაქტიკულად არაფერს ჭამს.

ხერთვისიდან რამდენიმე კილომეტრში კიდევ ორი ობიექტია, რომელიც ხშირად რჩება გამორჩენილი: თმოგვის ციხე მტკვრის მეორე ნაპირზე და ვანის ქვაბები — კლდეში ნაკვეთი სამონასტრო კომპლექსი ვარძიის მოპირდაპირე მხარეს. თუ ვარძიაზე დრო გრჩება, ეს ორი დამატება მარშრუტს კარგად ავსებს.