წრომის ტაძარი

წრომი იმ შენობათა რიცხვშია, რომლებმაც ქართული ხუროთმოძღვრების მიმართულება შეცვალეს. ტაძარი 626-634 წლებში ააგო სტეფანოზ ერისმთავარმა და აქ პირველად ქართულ პრაქტიკაში გუმბათი ოთხ თავისუფლად მდგარ ბურჯს დაეყრდნო, კედლების ნაცვლად. ეს ტექნიკური ნაბიჯი შემდეგი ხუთი საუკუნის ქართული ეკლესიების გეგმას განსაზღვრავს — მათ შორის სამთავისისა და ალავერდისას.

შენობა დღეს ნახევრად ნანგრევია და ამის ცოდნა წინასწარ ჯობია. 1940 წლის მიწისძვრამ გუმბათი ჩამოაქცია; კედლების დიდი ნაწილი, აფსიდი და ბურჯები დგას, სახურავი კი აღარ არსებობს. სივრცე ღიაა ცისკენ, იატაკზე ბალახია, ქვის ბლოკები კი დაწყობილია გვერდზე. კონსერვაციის სამუშაოები პერიოდულად მიმდინარეობს.

ტაძარს ოდესღაც აფსიდში მოზაიკა ჰქონდა — ქრისტე მოციქულებს შორის, ადრეული ბიზანტიური ტრადიციის იშვიათი ნიმუში კავკასიაში. მოზაიკის შემორჩენილი ფრაგმენტები საქართველოს ეროვნულ მუზეუმშია თბილისში; ადგილზე მხოლოდ ცარიელი აფსიდი და მისი მრუდე ზედაპირია.

რაც სანახავია: ქვის სიზუსტე. ბლოკები ისეა გათლილი და მიდგმული, რომ ნაკერი თითქმის არ ჩანს — VII საუკუნის ხელოსნობა, რომელიც მოგვიანებით ხშირად უფრო უხეშია. ბორცვიდან ხედი ლიხის ქედისკენ იშლება. ეს ადგილი მათთვისაა, ვისაც არქიტექტურა და ისტორია აინტერესებს; ვინც მთლიან, მოხატულ ტაძარს ეძებს, სხვაგან უნდა წავიდეს.