სურამის ციხე

სურამის ციხე იმ ბორცვზე დგას, საიდანაც ჩანს, თუ სად იყოფა საქართველო ორად. ლიხის ქედი აქ ეშვება ბარში და საუკუნეების განმავლობაში ეს ვიწრო გასასვლელი აღმოსავლეთსა და დასავლეთ საქართველოს შორის ერთადერთი მოსახერხებელი გზა იყო. ვინც ამ ბორცვს აკონტროლებდა, აკონტროლებდა ვაჭრობასაც და ლაშქრობასაც.

ციხის ბირთვი XII საუკუნისაა, თუმცა გამაგრებული პუნქტი აქ ბევრად ადრე არსებობდა. დღევანდელი კედლები და ბურჯები ძირითადად XVI-XVIII საუკუნეებში აშენდა, როცა სურამი ამილახვრების საგვარეულოს ეკუთვნოდა. XX საუკუნის ბოლოს ნაწილობრივ აღადგინეს, ამიტომ სილუეტი მთლიანია, ქვის ფაქტურა კი ადგილ-ადგილ თვალსაჩინოდ ახალი. შიგნით თითქმის არაფერია გარდა ბალახიანი ეზოსი, კიბეებისა და კოშკებისა, საიდანაც ხეობა და მატარებლის ლიანდაგი კარგად მოჩანს.

ციხე მეტად ცნობილია ლეგენდით, ვიდრე არქიტექტურით. დანიელ ჭონქაძის 1859 წლის მოთხრობა „სურამის ციხე" მოგვითხრობს, რომ კედელი მანამ ინგრეოდა, სანამ ახალგაზრდა ზურაბი ცოცხლად არ ჩააშენეს მასში. სერგო ფარაჯანოვისა და დოდო აბაშიძის 1985 წლის ფილმმა ეს ამბავი მსოფლიოს გააცნო. ქართველი მკითხველისთვის ბორცვი სწორედ ამ ტექსტით არის დატვირთული.

სურამი თავად პატარა დასახლებაა ფიჭვნარით — საბჭოთა პერიოდში კლიმატური კურორტი და სანატორიუმების ადგილი. გზისპირას მთელი რიგი დახლებია ნაზუქით: თონეში გამომცხვარი ტკბილი პური კვერცხითა და სუნელით, რომელიც სწორედ ამ ქალაქთან ასოცირდება. ზამთარში ბორცვი ხშირად თოვლიანია და ლიხის უღელტეხილი ნისლში იძირება; გაზაფხულზე ირგვლივ ყველაფერი მწვანეა და ციხე ყველაზე კარგად ჩანს.