ჯვრის მონასტერი

ჯვარი ის შენობაა, რომლითაც ქართული ხუროთმოძღვრება იწყება. ის 586–605 წლებში აშენდა მცხეთის თავზე აღმართულ კლდოვან მთაზე, იმ ადგილას, სადაც გადმოცემით წმინდა ნინომ IV საუკუნეში პირველი ხის ჯვარი აღმართა. ტაძარი 1994 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა მცხეთის ისტორიული ძეგლების ჯგუფში.

არქიტექტურულად ჯვარი გარდამტეხი ნაბიჯია: აქ პირველად ჩამოყალიბდა ე.წ. „ტეტრაკონქის" სქემა — ოთხივე მხრიდან აფსიდები, ცენტრში გუმბათი, სრული სიმეტრია. ამ მოდელს შემდეგ მთელი კავკასია იმეორებდა საუკუნეების განმავლობაში. შენობა თითქმის უსახური სიმარტივისაა: არც მოხატულობა, არც ოქრო — მხოლოდ ქვა, სინათლის სვეტი გუმბათიდან და პროპორცია.

ჯვრის მთავარი ეფექტი მაინც ხედია. კლდის კიდიდან ქვემოთ ჩანს:

• არაგვისა და მტკვრის შესართავი, სადაც ორი განსხვავებული ფერის წყალი ერთდება
• მცხეთა სვეტიცხოვლის გუმბათით, თითქოს მაკეტი
• ბაგრატიონების დროინდელი ველი და შორეული მთები

ლერმონტოვის „მწირი" სწორედ აქ არის დაწერილი გარემოზე დაყრდნობით — ეს ის პეიზაჟია, რომელმაც რუსული რომანტიზმის ერთი მთავარი ტექსტი შვა. მონასტერი მოქმედია და ღამის განათებაში მცხეთიდანაც კარგად ჩანს.