ბოლნისის სიონი

ბოლნისის სიონი 478–493 წლებში აშენდა და საქართველოს ტერიტორიაზე შემორჩენილი უძველესი მოქმედი ეკლესიაა. ეს არის სამნავიანი ბაზილიკა — არქიტექტურული ტიპი, რომელიც ჯერ კიდევ გუმბათოვან ხუროთმოძღვრებამდე იყო გავრცელებული — შედარებით დაბალი, გრძელი და მასიური, ლურჯ-მოყვითალო ტუფის ქვისგან ნაგები. სწორედ ეს სიმარტივე ტოვებს მთავარ შთაბეჭდილებას: შენობა თხუთმეტ საუკუნეს გაუძლო თითქმის უცვლელად.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა წარწერებს აქვს. ტაძრის კედლებზე შემორჩენილია ასომთავრულით შესრულებული ტექსტები, რომლებიც დაახლოებით 494 წლით თარიღდება — ეს ქართული დამწერლობის უძველეს დათარიღებულ ნიმუშთა შორისაა და მას საქართველოს ისტორიაში ისეთივე წონა აქვს, როგორიც თავად შენობას. აქვე გვხვდება „ბოლნისის ჯვარი“ — ბოლოებგანიერი ჯვრის ფორმა, რომელიც შემდგომში ქართული სახელმწიფო სიმბოლიკის ნაწილი გახდა და დღეს ეროვნულ დროშაზეცაა.

ინტერიერი მკაცრი და თითქმის მოურთავია: სვეტების რიგი, ვიწრო ფანჯრები და ქვის სუფთა ზედაპირი. კაპიტელებზე შემორჩენილია ხარების, ჯვრებისა და მცენარეული ორნამენტის რელიეფები — ადრექრისტიანული ხანის იშვიათი ნიმუშები. ტაძარი მოქმედია და აქტიური სამრევლოა. ტაძრის ჩრდილოეთით მოგვიანებით სამრეკლო აშენდა, ეზოში კი ძველი საფლავის ქვებია. ბოლნისი დღეს მრავალეთნიკური მუნიციპალიტეტია და სოფლებში ჯერ კიდევ ჩანს XIX საუკუნის გერმანელი კოლონისტების მიერ აშენებული სახლები.