კვეშის ციხე

კვეში ზუსტად იმ ადგილას აშენდა, სადაც ლოგიკურია. ციხე კლდოვან ქიმზე დგას ხრამის მდინარის ზემოთ, სოფელ კვეშთან, და ხეობის მთელ მონაკვეთს აკონტროლებს. ქვემო ქართლი საუკუნეების განმავლობაში სასაზღვრო ზონა იყო — ჯერ არაბული ამირატების, შემდეგ თურქმანული და სპარსული ძალების პირისპირ — და ასეთი ციხეების ჯაჭვი ხეობებს კეტავდა.

ნაგებობის ბირთვი VIII-IX საუკუნეებისაა, კედლების დიდი ნაწილი კი მოგვიანებით, შუა საუკუნეებში დაშენდა. შემორჩა გალავანი კოშკებით, ჭიშკრის ნაწილი, საცხოვრებელი ნაგებობების საძირკვლები და პატარა ეკლესია ციხის შიგნით. კლდეში ნაკვეთი გასასვლელებიც არის; ადგილობრივები ამბობენ, რომ ერთი მათგანი მდინარემდე ჩადიოდა და ალყის დროს წყალს იღებდნენ. ეს ტიპური ქართული ციხის მოწყობილობაა, თუმცა დღეს გასასვლელი ჩანგრეულია.

ასვლა ციცაბოა, მაგრამ მოკლე — ოციოდე წუთი სოფლიდან. ზემოდან ხრამის ხეობა ღრმად ჩანს, ჩრდილოეთით კი ბოლნისის ველი და ვენახები.

ეს ნახევრადმიტოვებული ძეგლია: მაჩვენებელი მცირეა, საინფორმაციო დაფა თითქმის არ არის, კონსერვაცია მინიმალური. სამაგიეროდ ხალხიც არავინაა. გაზაფხულზე ფერდობი ყვავილოვანია, ზაფხულში კი ქვა ცხელდება და ჩრდილი არ არსებობს.