ზუგდიდის ბოტანიკური ბაღი

ზუგდიდის ბოტანიკური ბაღი საქართველოს უძველეს ბაღებშია და პირდაპირ დადიანების სასახლის უკან იწყება. ორივე ერთ დღეში უნდა ნახო — ისინი ერთი და იმავე ოჯახის ორი მხარეა.

ბაღი 1840-იან წლებში ეკატერინე ჭავჭავაძე-დადიანმა გააშენა, დავით დადიანის მეუღლემ. ეს ის ქალია, რომელიც ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალიშვილი და ნინო გრიბოედოვას დაა; 1853 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ სამეგრელოს რეგენტი გახდა, მოგვიანებით კი პარიზში წავიდა. ბაღი მისი ევროპული აღზრდისა და ადგილობრივი კლიმატის შეხვედრის შედეგია.

კოლხეთის ჰავა აქ ყველაფერს განსაზღვრავს: რბილი, ნოტიო ზამთარი და წელიწადში ერთნახევარი ათასი მილიმეტრზე მეტი ნალექი. ეს ნიშნავს, რომ სუბტროპიკული სახეობები სათბურის გარეშე იზრდება — და სწორედ ამიტომ დაიწყო აქ იაპონიიდან, ჩინეთიდან და ამერიკიდან ჩამოტანილი მცენარეების გამოცდა.

დღეს ბაღი დაახლოებით ოცდაექვს ჰექტარზეა გაშლილი. მასში კრიპტომერია, ქაფურის ხე, მაგნოლიები, ჰიმალაის კედარი, კორპის მუხა, სეკვოია, ბამბუკი, გინკგო და იაპონური ზღმარტლია. ზოგი ხე თითქმის ორასი წლისაა და ტანი იმდენად სქელი აქვს, რომ ორი ადამიანი ვერ შემოხვევს.

პარკის ხერხემალი ძველი ხეივნებია, შუაში პატარა ტბორი და ყოფილი რეგულარული კვლების ნაშთები. საბჭოთა პერიოდში ბაღი სამეცნიერო დაწესებულება იყო; დღეს ის ნახევრად ველურია.

საბჭოთა ათწლეულებში დასავლეთ საქართველო მთელი კავშირის ციტრუსის, ჩაისა და ტუნგის რაიონი იყო, ბაღი კი ამ პროგრამას ემსახურებოდა: ახალ ჯიშებს ჯერ აქ ცდიდნენ და მერე სამეგრელოში რგავდნენ. ამის კვალი დღესაც ჩანს — ციტრუსის ძველი ნარგავები, ჩაის ბუჩქები ხეივნების კიდეებში და აღმოსავლეთ კედელთან გაშენებული ბამბუკის კორომი, რომელიც ქარში მთელ ბაღზე ხმაურობს.

მეზობელი მუზეუმიც ამ ისტორიის ნაწილია. დადიანების სასახლეში, ბაღიდან სამი წუთის სავალზე, ნაპოლეონის სამარხის ნიღაბი ინახება — ის სამეგრელოში სალომე დადიანისა და აშილ მიურატის ქორწინების გზით მოხვდა. ერთი ოჯახის ორი მემკვიდრეობა — ეგზოტიკური ხეები და ბონაპარტის რელიქვია — ერთმანეთის გვერდით დგას.

აქვე უნდა ითქვას პირდაპირ: ეს არ არის მოვლილი საჩვენებელი ბაღი. ბილიკები წვიმის შემდეგ ტალახიანია, წარწერები ცოტაა, ზოგი უბანი მიტოვებულია. თუ ბათუმის ბოტანიკურ ბაღს ელოდები, იმედი გაგიცრუვდება.

სამაგიეროდ, აქ თითქმის არავინაა. ზუგდიდელები ძაღლებს ასეირნებენ, სკოლის ბავშვები გაკვეთილებს გარბიან, ჩიტები ხმაურობენ. აპრილ-მაისში მაგნოლიები და აზალიები ყვავის, ნოემბერში კი ფოთოლი ფერდება — ეს ორი პერიოდი საუკეთესოა.

ერთი საათი სავსებით საკმარისია, თუ უბრალოდ გაივლი; ორი — თუ ხეებს ცალ-ცალკე დაუწყებ ყურებას.