რუხის ციხე

რუხის ციხე ლევან II დადიანის ხელისუფლების ნიშანია — ის, რაც ერთი ადამიანის ამბიციისგან სამეგრელოს დაბლობზე დარჩა. ციხე დაბალ ბორცვზე დგას, ენგურის მარცხენა ნაპირზე, ზუგდიდიდან რვაიოდე კილომეტრში ჩრდილო-დასავლეთით.

ლევან II დადიანმა, რომელიც სამეგრელოს 1611 წლიდან 1657 წლამდე მართავდა, ციხე XVII საუკუნის შუა ხანებში ააგო. მიზანი მკაფიო იყო: ენგურის გადასასვლელის კონტროლი — ერთი მხრივ აფხაზეთის მთავრებისგან, მეორე მხრივ იმერეთის მეფეებისგან. ეს იმ პერიოდში ხდებოდა, როცა სამეგრელო პრაქტიკულად დამოუკიდებელი იყო და ლევანი ურთიერთობებს ოსმალეთთან და რუსეთთანაც დამოუკიდებლად აწარმოებდა.

ნაგებობა მართკუთხაა, კუთხეებში მრგვალი კოშკებით. კედლები მდინარის რიყის ქვისა და აგურის მორიგე რიგებითაა ნაწყობი — ეს დაბლობის მეგრული ტექნიკაა და მთის ციხეების ხისტ, ფლეთილქვიან წყობას სულ სხვანაირად გამოიყურება. შიგნით ორსართულიანი საცხოვრებელი შენობისა და პატარა ეკლესიის ნაშთებია.

ციხე დანგრეულია და ზაფხულში ეკალბარდით არის დაფარული. არავითარი ინფრასტრუქტურა არ არსებობს: არც ბილეთი, არც დაცვა, არც მოაჯირი. სწორედ ამიტომ ჯობია აქ გვიან შემოდგომაზე ან ადრე გაზაფხულზე მიხვიდე, როცა მცენარეულობა ჩამოწოლილია და კედლების გეგმა კარგად იკითხება. კოშკებში ასვლა შესაძლებელია, მაგრამ ქვა ფხვიერია — ფრთხილად.

რისთვის იყო რუხი, უფრო ადვილად წარმოსადგენია, თუ იტალიელები წაიკითხე. ლევანის კარზე 1630-1640-იან წლებში ორი თეატინელი მისიონერი ცხოვრობდა — კრისტოფორო კასტელი და არქანჯელო ლამბერტი. ლამბერტიმ სამეგრელოს აღწერა დაწერა, კასტელიმ კი ასობით ჩანახატი დატოვა, მათ შორის თავად ლევანის პორტრეტები. ერთად ისინი პატარა, ძალადობრივ და ცერემონიულ სახელმწიფოს აღწერენ: ოსმალო და იტალიელი სტუმრები, ტყვეებით ვაჭრობა და მთავარი, რომელიც როგორც უნდოდა, ისე იქცეოდა.

ამ ფონზე ციხე უფრო გასაგები ხდება. ის სასაზღვრო სიმაგრეც იყო და რეზიდენციაც — ადგილი, სადაც მთავარს ჯარიც ჰყავდა და სტუმრებსაც იღებდა.

ზემოდან ენგურის ჭალა და შორს, ნათელ ამინდში, სვანეთის მთები ჩანს. ეს ხედი აქაური ვიზიტის ნახევარია.

უნდა იცოდე ისიც, რომ რუხი აფხაზეთის დე-ფაქტო საზღვართან ახლოსაა: ენგურის ხიდი და გამშვები პუნქტი რამდენიმე კილომეტრშია, 2020 წელს კი აქვე დიდი საავადმყოფო აშენდა. ეს სამხედრო ზონა არ არის, მაგრამ საგუშაგოებისა და პატრულების ფოტოს გადაღება არ ღირს და ჯობია ციხის ბორცვს არ გასცდე.