ხობის ღვთისმშობლის მიძინების მონასტერი

ხობის მონასტერი დადიანების საგვარეულო სავანე და საძვალე იყო — და დღემდე სამეგრელოს ერთ-ერთი ყველაზე დახვეწილი შუასაუკუნეების ნაგებობაა. ის სოფელ ნოჯიხევში, ხობის ჩრდილოეთით სამიოდე კილომეტრში დგას.

ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია უგუმბათო დარბაზული ტიპისაა, ჯვრული კამარებით. ზუსტი თარიღი უცნობია, თუმცა ხელოვნებათმცოდნე ვახტანგ ბერიძის დათარიღება — XIII საუკუნის მეორე ნახევარი — დღეს საყოველთაოდ მიღებულია. მონასტერი პირველად 1212-1222 წლების ქართულ საბუთშია ნახსენები, სადაც ეპისკოპოსი ეგნატე იხსენიება.

დასავლეთისა და სამხრეთის ფასადებს ღია გალერეა უვლის, ჩრდილო-დასავლეთსა და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეებში კი ცალკე სამლოცველოებია. ფასადები ქვის კვეთითაა შემკული — ჯვრები, გეომეტრიული ორნამენტი და მცენარეული მოტივები. ვამეყ I დადიანმა, რომელიც 1396 წელს გარდაიცვალა, ზიხეთის ლაშქრობიდან ბიზანტიური მარმარილოს ფრაგმენტები ჩამოიტანა და შენობაში ჩააშენა; ისინი დღემდე ჩანს.

შიგნით კედლის მხატვრობის ორი ფენაა: XIII-XIV საუკუნეების, პალეოლოგოსური გავლენით, და XVII საუკუნის. ორივე ფრაგმენტულია — კედლის დიდი ნაწილი შელესილია და გამურული, — თუმცა ადგილ-ადგილ სახეები, ნიმბები და ბერძნულ-ქართული წარწერები კარგად იკითხება. საკურთხევლის მხარეს მხატვრობა ყველაზე უკეთ არის შემორჩენილი.

ხობი განსაკუთრებით რელიქვიებით იყო ცნობილი. XVII საუკუნის მოგზაურები აქ ღვთისმშობლის კვართს და წმინდა მარინესა და კვირიკეს ნაწილებს ხედავდნენ. კვართი მოგვიანებით ზუგდიდში გადაიტანეს, სადაც დღეს ინახება.

ღია გალერეა მეგრული ჩვევაა ისევე, როგორც არქიტექტურული ხერხი: დაბლობის ეკლესიებში ის დაკრძალვისა და იმ ადამიანების ადგილი იყო, ვისაც შიგნით შესვლა არ შეეძლო. სწორედ აქ ასაფლავებდნენ დადიანებს — გავლისას იატაკის ფილებს დახედე, წარწერები ჯერ კიდევ იკითხება.

გარშემო თხილის ბაღებია. ხობის მუნიციპალიტეტი საქართველოს მთავარი თხილის რაიონებშია და სექტემბერში მისასვლელი გზის ეზოებში გამომშრალი გულები აქვთ დაფენილი. ეს დეტალი კარგი გასახსენებელია: მონასტერი უდაბნოში არასოდეს მდგარა — ის ყოველთვის დამუშავებული, ჩუმი დაბლობის შუაგულში იყო.

საბჭოთა პერიოდში მონასტერი დაიხურა; დღეს აქ დედათა მონასტერია. ეზოში XIX საუკუნის სამრეკლო და ძველი გალავნის ნაშთებია, ირგვლივ კი ბაღი, ბზა და მაღალი ხეები. ზაფხულში აქ ისეთი ჩრდილია, რომ ჰაერიც კი გრილია. ვიზიტორი ცოტაა, სიჩუმე კი სრული და ეკლესიაშიც ხშირად მარტო რჩები. ერთი საათი საკმარისია, მაგრამ ეს ის ადგილია, სადაც ადამიანი უნებურად ნელა დადის.