ურბნისის სიონი

ურბნისი იმ ადგილთაგანია, სადაც ქართული ისტორია ეკლესიაზე ბევრად ღრმად იწყება. სოფელი მტკვრის მარცხენა ნაპირზე დგას და ქართული მატიანეები მას ქართლის უძველეს ქალაქებს შორის ასახელებენ. არქეოლოგებმა აქ ელინისტური ხანის ნაქალაქარი, ქუჩების ქსელი და ხელოსნური უბნები გამოავლინეს. ქალაქი მრავალჯერ დაინგრა — არაბებმა, შემდეგ თემურ-ლენგმა — და აღარასოდეს აღდგა ძველი მასშტაბით.

ტაძარი, სიონად წოდებული, სამნავიანი ბაზილიკაა და ძირითადი ბირთვი V-VI საუკუნეებს განეკუთვნება. ეს იმავე თაობის ნაგებობაა, რასაც ბოლნისის სიონი, ანუ ქართული ქრისტიანული არქიტექტურის პირველი შემორჩენილი ფენა. გეგმა მარტივია: სამი ნავი, სვეტების ორი რიგი, აღმოსავლეთით აფსიდი. მოგვიანებით — X და XVII საუკუნეებში — მნიშვნელოვნად გადააკეთეს, ამიტომ კედლებში სხვადასხვა ეპოქის ქვა და აგური ერთმანეთს ენაცვლება. ეს შერევა თავად კითხვადია და საინტერესო.

ტაძარს გალავანი და სამრეკლო აკრავს; ეზო დიდი და მშვიდია, ძველი ხეებით. შიგნით სივრცე დაბალი და განიერია — სრულიად სხვა შეგრძნება, ვიდრე გვიანი გუმბათოვანი ეკლესიების ვერტიკალი.

1103 წელს დავით აღმაშენებელმა აქ და მეზობელ რუისში მოიწვია საეკლესიო კრება, რომელმაც ეპისკოპოსები გადააყენა, ეკლესია სახელმწიფოს დაუქვემდებარა და ქვეყნის გაერთიანების გზა გაუხსნა. ეს ურბნისს ქართული შუასაუკუნეების პოლიტიკურ რუკაზეც აყენებს, არა მხოლოდ არქიტექტურულზე.