რუისის ღვთაების ტაძარი

რუისი ერთი გადაწყვეტილების გამო არის დასამახსოვრებელი. 1103 წელს, როცა დავით აღმაშენებელი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა მეფე იყო და ქვეყანა ნაწილებად იყო დაშლილი, მან სწორედ აქ და მეზობელ ურბნისში მოიწვია საეკლესიო კრება. რუის-ურბნისის კრებამ გადააყენა ეპისკოპოსები, რომლებიც თანამდებობებს ფულით ან ნათესაობით იღებდნენ, დისციპლინის ახალი წესები დაადგინა და ეკლესია სამეფო ხელისუფლებას დაუქვემდებარა. ეს არ იყო მხოლოდ საეკლესიო რეფორმა: ეს იყო ნაბიჯი, რომელმაც დავითს ფეოდალების წინააღმდეგ ბრძოლაში ხელი გაუხსნა.

დღევანდელი ტაძარი ამ კრებას არ ემთხვევა თარიღით. ბირთვი VIII-IX საუკუნეებისაა, თუმცა XVI-XVII საუკუნეებში შენობა თითქმის მთლიანად გადააკეთეს, XIX საუკუნეში კი კვლავ შეაკეთეს. შედეგი მასიური, განიერი გუმბათოვანი ეკლესიაა, უფრო მძიმე და ნაკლებად დახვეწილი, ვიდრე ერთაწმინდა ან სამთავისი, სამაგიეროდ შთამბეჭდავად დიდი. კედლებში სხვადასხვა საუკუნის ქვის ფენები ცალსახად იკითხება.

ეზო ფართოა, გალავნით და სამრეკლოთი; შიგნით ინტერიერი ძირითადად გვიანდელია, ძველი მოხატულობის მცირე კვალით. ტაძარი მოქმედია და სოფლისთვის ცოცხალი ცენტრია — კვირაობით აქ ხალხი იკრიბება.

რუისი და ურბნისი ერთმანეთისგან რვა კილომეტრშია და მათი ერთად ნახვა უფრო აზრიანია, ვიდრე ცალ-ცალკე: ერთი ადრეული ბაზილიკაა, მეორე გვიანი გუმბათოვანი ეკლესია, და ორივე ერთი და იმავე კრების ისტორიას ატარებს.