უფლისციხე

უფლისციხე კლდეშია ამოკვეთილი, არა აშენებული. გორის აღმოსავლეთით, მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, რბილ ქვიშაქვის მასივში ხელით არის გამოკვეთილი დარბაზები, ქუჩები, ტაძრები, საწნახლები და საკურთხევლები. ქალაქი ძვ. წ. I ათასწლეულში ჩამოყალიბდა და ადრეული რკინის ხანიდან შუა საუკუნეებამდე იყო დასახლებული — თითქმის სამი ათასწლეული უწყვეტი ცხოვრებისა.

ქრისტიანობამდე უფლისციხე წარმართული კულტის მთავარი ცენტრი იყო. სახელი „უფლის ციხეს" ნიშნავს და ეს ორმაგი მნიშვნელობა — ღვთაებრივიცა და სამეფოც — ადგილის სტატუსზე მიუთითებს. ის აბრეშუმის გზის ერთ-ერთ განშტოებაზე იდგა და მისი სიმდიდრე სწორედ ვაჭრობას ეფუძნებოდა. XIII საუკუნეში მონღოლებმა ქალაქი გაანადგურეს და ის საბოლოოდ დაცარიელდა.

დღეს გავლადია დაახლოებით 40 გამოქვაბული ორასზე მეტიდან:

• დედოფლის დარბაზი — უდიდესი სივრცე, კესონებიანი კლდის ჭერით, წარმართული ტაძრის ნაშთი
• გვირაბი მტკვრისკენ — საიდუმლო გასასვლელი ალყის დროს წყლის მოსატანად
• სამნავიანი ბაზილიკა — IX–X საუკუნეების აგურის ეკლესია, კომპლექსის თავზე
• საწნახლები და ქვევრების ორმოები — ღვინის წარმოების უძველესი კვალი

ზემოდან მტკვრის ხეობა და გორის ველი იშლება; მზის ჩასვლისას კლდე ნარინჯისფრად ინთება.