ფოთი

ფოთი სამუშაო ქალაქია და არა კურორტი — ამის გაგება ვიზიტამდე ღირს. აქ ამწეები, კონტეინერები, სარკინიგზო ჩიხები და ნაცრისფერქვიშიანი, ქარიანი სანაპიროა. სამაგიეროდ, ქალაქს ისეთი ისტორია და ისეთი გეგმა აქვს, რომელსაც საქართველოში ვერსად ნახავ.

ძველი ბერძნული ფასისი სადღაც აქვე იდგა — მილეთელთა კოლონია, დაარსებული ჩვენს წელთაღრიცხვამდე VI საუკუნეში, საიდანაც არგონავტების ამბავი იწყება. ქალაქი დიდი ხანია გამქრალია: ალბათ ზღვამ და ლაგუნამ ჩაყლაპა და მისი ზუსტი ადგილი დღემდე კამათის საგანია. დღევანდელი ფოთი გაცილებით ახალგაზრდაა — რუსეთის იმპერიამ 1858 წელს დააარსა პორტად ჭაობის კიდეზე.

ქალაქმა სახე ნიკო ნიკოლაძესთან ერთად შეიცვალა, რომელიც მერად 1894 წლიდან თითქმის ოცი წელი მუშაობდა. მან ჭაობი დააშრო, პორტი გააფართოვა, ელექტროგანათება და ტრამვაი შემოიღო და ქალაქი წრიული მოედნის გარშემო დაგეგმა, საიდანაც ქუჩები რადიუსებივით გამოდის. ეს გეგმა დღესაც იკითხება რუკაზე და ქუჩაში სიარულისასაც.

მოედნის შუაგულში დგას ღვთისმშობლის შობის ტაძარი, აშენებული 1906-1907 წლებში ნიკოლაძის დაკვეთით. მისი ნიმუში კონსტანტინოპოლის აია სოფიაა: დაბალი, ფართო გუმბათი ნახევარგუმბათებზე დაყრდნობილი. ტაძარი რკინაბეტონითაა ნაგები — იმ დროისთვის იშვიათი და თამამი გადაწყვეტა. საბჭოთა პერიოდში აქ თეატრი იყო; ეკლესიას მხოლოდ 2005 წელს დაუბრუნდა.

მეორე ნამდვილი ღირსშესანიშნაობა შესართავთან დგას: 1862 წელს ინგლისში ჩამოსხმული თუჯის შუქურა, ნაწილ-ნაწილ ჩამოტანილი და ადგილზე აწყობილი. ის დღემდე მუშაობს.

პორტი ასწლენახევარია ამ ადგილის აზრია. დღეს ის საქართველოს ყველაზე დატვირთული ნავსადგურია და თავისუფალი ინდუსტრიული ზონაც აქვე მოქმედებს. ამავე დროს ის სამიზნეც იყო: 2008 წლის აგვისტოში რუსული ჯარი ქალაქში შემოვიდა და ნავმისადგომზე მდგარი ქართული სამხედრო ხომალდები ჩაძირა. ნამსხვრევები გაიწმინდა, მაგრამ ის კვირეები ფოთში დღემდე ცოცხლად ახსოვთ.

მთელი ქალაქი ზღვის დონეზე დგას და სადრენაჟო არხებით არის დაქსელილი; წყალს დღემდე ტუმბოებით აცლიან. როცა შტორმი და რიონზე წყალმოვარდნა ერთდროულად ხვდება, ქუჩები იტბორება. ევკალიპტის ხეივნები, რომლებიც ჯერ კიდევ საბჭოთა დროს დარგეს, სწორედ ამ ბრძოლის კვალია.

ერთი-ორი საათი ყველაფერს ფარავს: მოედანი, ტაძარი, შუქურა, პორტის ხედი და ბაზარი, სადაც ზღვის ნადავლი იყიდება. ზამთარში ქარი და ნესტი გამძვინვარებულია; ზაფხულში ჰაერი მძიმეა. სამაგიეროდ, საღამოს რიონის შესართავზე ჩამავალი მზე ქალაქს იმაზე უკეთეს სახეს აძლევს, ვიდრე დღისით აქვს.