კოლხეთის ეროვნული პარკი და პალიასტომის ტბა

კოლხეთი ის არის, რასაც შავი ზღვის მთელი ქართული სანაპირო ჰგავდა მანამ, სანამ დამშრობი ინჟინრები მოვიდოდნენ. ეროვნული პარკი ამ ლანდშაფტის თითქმის ოცდაათ ათას ჰექტარს იცავს: მხოლოდ წვიმით კვებად ტორფნარებს, დატბორილ მურყნის ტყეს, ქვიშის დიუნებს, რიონისა და ფიჩორის ქვემო დინებას და პალიასტომის ტბას — ზღვასთან არხით დაკავშირებულ, დაახლოებით თვრამეტკვადრატულკილომეტრიან მლაშე ლაგუნას, ფოთის სამხრეთით.

სწორედ ტორფნარების გამო შეიტანა იუნესკომ პარკი 2021 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში, კოლხეთის წვიმის ტყეებისა და ჭარბტენიანი ტერიტორიების შემადგენლობაში. ეს გუმბათისებრი სფაგნუმის ჭაობებია, რომლებსაც მიწისქვეშა წყალი კი არ კვებავს, არამედ მხოლოდ ატმოსფერული ნალექი; ზოგი მათგანი ათ მეტრზე ღრმაა და ამ განედზე მსგავსი მეორე არსად მოიძებნება. ტორფი აქ დაახლოებით ათი ათასი წელია გროვდება — მას შემდეგ, რაც ზღვამ უკან დაიხია. იმნათის ბოგირზე სიარულისას გრძნობ, როგორ იღუნება მთელი ზედაპირი ფეხქვეშ.

კოლხეთის დაბლობის უმეტესობა დღეს ასეთი აღარაა. ოცდაათიან წლებში ჭაობების დაშრობა დაიწყეს და მალარიის წინააღმდეგ ევკალიპტი დარგეს; თავდაპირველი ჭარბტენიანი ტერიტორიის დაახლოებით ორი მესამედი დაიკარგა. ის, რასაც პარკი იცავს, ნარჩენია — და კიდეებზე დღესაც იკლებს, სადაც ტორფს ჭრიან და არხებს თხრიან.

თავად პალიასტომი მტკნარი ტბა იყო მანამ, სანამ ზღვასთან დამაკავშირებელი არხი გააღრმავეს; დღეს მისი წყალი მლაშეა, სიღრმე სამ მეტრს იშვიათად აღემატება, ზაფხულში კი ტბა თბება. ლელიანები და ფიჩორის ნაპირის მურყნარი აქაური ვიზიტის საუკეთესო ნაწილია. ნავები ჩრდილოეთ ნაპირის ბაქნიდან გადის და მდინარეზე მიიწევს იმ ხეებს შორის, რომლებიც პირდაპირ წყალში დგანან; გზად ჩანს ჩვამების სამოსახლოები, სეზონზე კი ვარდისფერი ვარხვები, ყარყატები და ყანჩები.

კოლხეთი ევრაზიის ერთ-ერთი ყველაზე დატვირთული მიგრაციული დერეფნის ქვეშ დგას. სექტემბერსა და ოქტომბერში თავზე გადაივლის ის მტაცებელი ფრინველების ნაკადი, რომელმაც ბათუმის ხეობას სახელი გაუთქვა, ჭაობები კი წყალმცურავებით ივსება. გაზაფხული ბუდობის სეზონია და ისეთი ბაყაყების გუნდი, რომელსაც ვერსად მოისმენ.

ზაფხული ცხელი, ნოტიო და კოღოებით სავსეა; ლელი მაღალია, ფრინველი კი ჩუმად არის. თუ შეგიძლია, შუალედურ სეზონებზე ჩამოდი. გვიან შემოდგომაზე, დილის ნათელ ამინდში, ტბის ზედაპირზე დაცემული სინათლე და შორს, ჩრდილო-აღმოსავლეთით მოჩანდი კავკასიონი აქაური ყველაზე ძვირფასი სანახავია.