ქვეთერას ციხე და ეკლესია

ქვეთერა უჩვეულო შეხამებაა: მიტოვებული ციხე-ქალაქი და პაწაწინა, თითქმის სრულყოფილი ეკლესია. ის ახმეტიდან რამდენიმე კილომეტრში, ტყით დაფარულ ცალკე გორაზეა, ივრის ზემო წელისკენ მიმავალი გზიდან მოშორებით.

შუა საუკუნეებში აქ კახეთის ერისთავების ერთ-ერთი ცენტრი იყო. მატიანეები ქვეთერას VIII-X საუკუნეებში ქალაქად იხსენიებენ; შემდეგ ის დაცარიელდა და ტყემ დაფარა. დღეს გორის თხემზე გალავნის ნაშთები, კოშკების საძირკვლები და ცისტერნები ჩანს — ბალახსა და მუხის ძირებში ჩამარხული.

მთავარი კი პატარა ეკლესიაა. X საუკუნის ეს ტეტრაკონქი შიგნიდან სულ ხუთი-ექვსი მეტრის დიამეტრისაა — ერთ ოჯახზე გათვლილი სივრცე, სამეფო კარის სამლოცველო. მისი პროპორციები იმდენად ზუსტია, რომ ფოტოზე ზომას ვერ განსაზღვრავ; ადგილზე მისვლისას ის მოულოდნელად პატარაა.

გუმბათი ცისფერ-მომწვანო მოჭიქული კრამიტითაა დახურული. ეს გვიანდელი აღდგენაა, არა ორიგინალი, და ზოგს ხელოვნურად ეჩვენება; მაგრამ მწვანე ტყეში ეს ლურჯი კონუსი შორიდანვე იკვეთება და სწორედ ის გახდა ქვეთერას სავიზიტო ბარათი.

შიგნით თითქმის არაფერია — შიშველი ქვა, ერთი ხატი, სანთლის სადგამი. მოსვლა სწორედ არქიტექტურის გამო ღირს: ეს ქართული გუმბათოვანი ეკლესიის მინიატურული, ზუსტი ვარიანტია, უფრო ადვილად წასაკითხი, ვიდრე დიდი ტაძრები.