ჯავახეთის ეროვნული პარკი

ჯავახეთის ეროვნული პარკი 2011 წელს შეიქმნა და ის ერთი მთლიანი მასივი კი არა, ზეგანზე მიმოფანტული ტბებისა და ჭარბტენიანი ტერიტორიების ქსელია: ხანჩალი, ბუღდაშენი, მადათაფა, სულდა და ყარწახი. ყველა მათგანი ორი ათასი მეტრის ახლოსაა, უტყეო, ღია ვულკანურ პლატოზე.

მთავარი აქ ფრინველია. ჯავახეთი აფრიკიდან და აზიიდან ჩრდილოეთისკენ მიმავალი გადამფრენების დერეფანზე ზის, და გაზაფხულზე თუ შემოდგომაზე ტბები ათასობით ფრინველს იღებს: წერო, ბატი, იხვის მრავალი სახეობა, ტოროლები, მეთევზეები. ხანჩალსა და ბუღდაშენზე ქოჩორა ვარხვის კოლონიები ბუდობს — ეს სახეობა ევროპაში იშვიათია და საქართველოში სწორედ აქ ინახება.

ხანჩალის ისტორია ცალკე საკითხია: საბჭოთა პერიოდში ტბა სარწყავად დააშრეს და მისი დონე წლების განმავლობაში არასტაბილური იყო; ბოლო ათწლეულში წყლის რეჟიმის აღდგენაზე მუშაობდნენ და ფრინველიც დაბრუნდა. ეს იმ იშვიათ შემთხვევათაგანია, როცა აღდგენა შესამჩნევად მუშაობს.

ლანდშაფტი თავისთავად საინტერესოა: ეს ახალგაზრდა ვულკანური ზეგანია, აბულისა და სამსარის ქედების კონუსებით შემოსაზღვრული, სადაც ტბები ლავის ნაკადებით შეკრულ ჩაღრმავებებში დევს. ზაფხულში ირგვლივ საზაფხულო საძოვრები და მეცხვარეთა ბანაკებია. ერთი შენიშვნა: ყარწახის ტბა თურქეთის საზღვარზეა და სასაზღვრო ზონაში მოხვედრა შეზღუდულია — იქ დამოუკიდებლად ნუ წახვალ.

ინფრასტრუქტურა მოკრძალებულია: ვიზიტორთა ცენტრი ნინოწმინდაშია, ხანჩალსა და ბუღდაშენზე სათვალთვალო კოშკები დგას, რამდენიმე მოკლე ბილიკი და ველოსიპედის მარშრუტიც არსებობს. შესვლა უფასოა.

ზამთარზე პირდაპირ უნდა ითქვას: ნოემბრიდან აპრილამდე ტბები ყინულშია, ფრინველი წასულია, ღამის ტემპერატურა მინუს ოცდაათამდე ეშვება და ეს საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ცივი დასახლებული კუთხეა. ქარი მუდმივია, თოვლს გზაზე ანაწილებს და მეორეხარისხოვანი გზები ხშირად ჩაკეტილია. ზაფხულშიც კი ჩრდილი და თავშესაფარი აქ პრაქტიკულად არ არსებობს.