იყალთოს აკადემია

იყალთო თელავიდან დასავლეთით ათიოდე კილომეტრში, ცივ-გომბორის ქედის ფერდობზე დგას, კვიპაროსებით და ჭადრებით შემოსილ ეზოში. მონასტერი VI საუკუნეში ასურელმა მამამ ზენონ იყალთოელმა დააარსა; მისი სამარხი მთავარ ტაძარშია. ტერიტორიაზე სამი ეკლესიაა: ღვთაების ტაძარი VIII–IX საუკუნეებისა, სამების და კვირიაცხოვლის მცირე ეკლესიები.

ადგილის სახელი მაინც აკადემიამ გაითქვა. XII საუკუნის დასაწყისში დავით აღმაშენებლის დროს არსენ იყალთოელმა აქ სასწავლებელი დააარსა, რომელიც გელათთან ერთად ეპოქის ორ მთავარ სამეცნიერო ცენტრად ითვლებოდა. ასწავლიდნენ ღვთისმეტყველებას, ფილოსოფიას, რიტორიკას და ასევე პრაქტიკულ ხელობებს — მეღვინეობას, მჭედლობას, კერამიკას. გადმოცემით სწორედ აქ სწავლობდა შოთა რუსთაველი; დოკუმენტური დადასტურება არ არსებობს, მაგრამ ტრადიცია მყარია.

აკადემიის შენობა 1616 წელს შაჰ-აბასის ლაშქრობამ დაწვა და დღეს მისი კედლების ნანგრევებია შემორჩენილი — თაღები, ფანჯრების ღიობები, სამეურნეო ნაწილი. ეზოში მიწაში ჩაფლული ქვევრები ჩანს: აქ ღვინოს თავად ამზადებდნენ. ადგილი მშვიდი და ჩრდილიანია, ტურისტული ნაკადი ალავერდზე ბევრად ნაკლები, და სწორედ ეს ხდის მას სასიამოვნო გაჩერებად. იყალთოში დღესაც ტარდება ღვთისმსახურება და ტერიტორია მოვლილია, თუმცა აკადემიის ნანგრევები შეგნებულად აღუდგენელი დარჩა. სწორედ ეს კონტრასტი — ცოცხალი ეკლესია და გაშიშვლებული, უსახურავო სასწავლებელი — ქმნის ადგილის მთავარ შთაბეჭდილებას.