გრაკლიანი გორა

გრაკლიანი გორა თბილისი-გორის მაგისტრალის პირას დგას და მაინც ბევრს გამორჩება. ეს დაბალი ბორცვია იგოეთთან, სადაც 2007 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ექსპედიცია ვახტანგ ლიჩელის ხელმძღვანელობით მუშაობს — და აღმოჩენებმა ქართლის ადრეული ისტორიის სურათი შეცვალა.

ბორცვში მრავალი ფენაა: ნეოლითური დასახლება, ბრინჯაოსა და რკინის ხანის სამარხები, ელინისტური ხანის შენობები. გამოვლენილია სამლოცველოები საკურთხევლებით, ხელოსნური სახელოსნოები, სამარხების დიდი ველი და ნაგებობა, რომელსაც აღმოჩენილი ჭურჭლისა და ნივთიერი ნაშთების გამო ადრეულ სააფთიაქოს უწოდებენ.

ყველაზე მეტად სადავო ერთი აღმოჩენაა: საკურთხევლის ბაზაზე ამოკვეთილი ნიშნები, რომლებიც ექსპედიციამ ძვ. წ. X-IX საუკუნეებით დაათარიღა და დამწერლობის ადრეულ ნიმუშად მიიჩნია. თუ ეს დათარიღება გამართლდება, ეს რეგიონში ერთ-ერთი უძველესი წარწერაა; სპეციალისტების ნაწილი კი როგორც თარიღს, ისე ინტერპრეტაციას ეჭვქვეშ აყენებს. კამათი გრძელდება და ეს თავად საინტერესოა.

რასაც ადგილზე ნახავთ: გათხრილი ტრანშეები, ქვის საძირკვლები, დამცავი ნაგებობა ყველაზე მნიშვნელოვან მონაკვეთზე და საინფორმაციო დაფები. ეს არა მუზეუმია, არამედ სამუშაო ობიექტი — ზაფხულში სტუდენტები თხრიან და ხშირად ესაუბრებიან სტუმრებს. ვინც სანახაობას ეძებს, უფლისციხეს ამჯობინებს; ვისაც არქეოლოგია აინტერესებს, აქ უფრო ცოცხალ სურათს ნახავს.