ბალდის კანიონი

ბალდის კანიონი ის ადგილია, სადაც მარტვილის კანიონი ოცი წლის წინ იყო — ბილიკის, ბილეთისა და ნავების გარეშე. ბუნების ძეგლი მარტვილიდან ათიოდე კილომეტრში ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სოფლების პირველი და მეორე ბალდის მიდამოებშია.

გეოლოგიურად ეს იმავე კარსტული სარტყლის ნაწილია, რომელსაც მარტვილის კანიონი, ოკაცე, კინჩხა და ასხის კირქვის მასივის მღვიმეები ეკუთვნის. წყალი კირქვას ხსნის, კალაპოტში კი ტრავერტინის საფეხურებს აწყობს: მოკლე ჩანჩქერების, ბაკებისა და ბუნებრივი აუზების ჯაჭვს.

ხეობა ვიწროა და ჩრდილიანი. კედლები ხავსით, გვიმრითა და წყალწვეთით არის დაფარული, ზემოდან კი მურყანი და რცხილა იხრება. ზაფხულის შუადღეს აქ სიგრილეა მაშინაც, როცა დაბლობში ოცდაათი გრადუსია.

ბალდა 2011 წელს ბუნების ძეგლად გამოცხადდა იმ ჯგუფთან ერთად, რომელშიც მოტენასა და ჯორცკუს მღვიმეები, ტობასა და ონიორეს ჩანჩქერები და აბაშის ჩანჩქერიც შედის. ეს საქართველოში ბუნების ძეგლების ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდრო გროვაა და ერთ დღეში რამდენიმეს ნახვა შესაძლებელია.

მთავარი განსხვავება მარტვილისგან ინფრასტრუქტურაა — უფრო სწორად, მისი არარსებობა. აქ არც სალარო დგას, არც ხის ბოგირი, არც მოაჯირი. კანიონში ჩასვლა კალაპოტში სიარულს ნიშნავს: ქვები სველი და მოლიპულია, ადგილ-ადგილ წყალში შეიარებ.

სწორედ ამიტომ არის აქ ხალხი ცოტა. ზაფხულის შაბათსაც კი შეიძლება მთელი ხეობა შენთვის დარჩეს. ეს კარგიც არის და საშიშიც: დახმარება ახლოს არ არის და კავშირგაბმულობა სუსტია.

წყლის დონე ყველაფერს განსაზღვრავს. გაზაფხულზე და ძლიერი წვიმის შემდეგ დინება მძლავრია და კალაპოტში ჩასვლა არ ღირს — კარსტულ ხეობებში წყალი მოულოდნელად და სწრაფად იმატებს. აგვისტოსა და სექტემბერში წყალი დაბალი, ცივი და გამჭვირვალეა; სწორედ მაშინ ჩანს ტრავერტინის ფერები საუკეთესოდ.

ხეობის ბოტანიკაც აღსანიშნავია: კოლხური რელიქტური მცენარეულობა — შქერი, წყავი, ეკალღიჭი — ვიწრო, სველ კედლებზე ისე იზრდება, როგორც სათბურში. ეს ის მცენარეებია, რომლებმაც გამყინვარება სწორედ ასეთ თავშესაფრებში გადაიტანეს.

ვიზიტი ორ საათს იკავებს: მისასვლელი ბილიკი მოკლეა, დანარჩენი დრო კი კალაპოტში ნელა სიარულს მიდის. ჩვეულებრივ მას მარტვილის კანიონსა და სალხინოს ამატებენ, სამივე ერთმანეთისგან ნახევარ საათშია.

ბოლოს ერთი გულახდილი შენიშვნა: თუ ლამაზ ფოტოს და მოწესრიგებულ ბილიკს ეძებ, მარტვილის კანიონი აჯობებს. ბალდაზე იმისთვის მიდიან, რომ ხეობა ისე ნახონ, როგორც ის ტურიზმამდე იყო.