ანჩისხატის ბაზილიკა

ეს არის ყველაზე ძველი შენობა, რომელიც თბილისში დღემდე იმავე მიზნით გამოიყენება. ანჩისხატი VI საუკუნეში ააგო მეფე დაჩიმ, ვახტანგ გორგასლის ძემ, მას შემდეგ რაც დედაქალაქი მცხეთიდან თბილისში გადმოიტანა. მისი მოცულობა თითქმის შეუმჩნეველია — შავთელის ვიწრო ქუჩაზე მას ადვილად ჩაუვლი, თუ არ იცი, რომ იქ არის.

შენობა სამნავიანი ბაზილიკაა, გუმბათის გარეშე, ქვისა და აგურის რიგებით. თავდაპირველად ღვთისმშობლის სახელობის იყო; ახლანდელი სახელი XVII საუკუნეში მიიღო, როცა კლარჯეთის ანჩის მონასტრიდან, ოსმალთა ხელში მოქცეული ტერიტორიიდან, აქ გადმოასვენეს მაცხოვრის ხატი — ანჩისხატი. თავად ხატი დღეს ხელოვნების მუზეუმის ფონდშია, ეკლესიაში კი ასლი დგას.

კარიბჭესთან აგურის სამრეკლოა, აშენებული 1675 წელს კათოლიკოს დომენტის მიერ; ის თითქმის ისეთივე საინტერესოა, როგორც თავად ეკლესია. XIX საუკუნეში ბაზილიკას გუმბათი მიაშენეს, რომელიც 1950–60-იანი წლების რესტავრაციისას ჩამოხსნეს და შენობას საწყისი ფორმა დაუბრუნეს.

შიგნით დაბალი, ბნელი და ძალიან წყნარი სივრცეა, კედლებზე XIX საუკუნის მოხატულობის ფრაგმენტებით. მთავარი მიზეზი, რის გამოც აქ ბევრი ბრუნდება, ხმაა: ანჩისხატის გუნდი, რომელიც ძველ ქართულ მრავალხმიან საგალობლებს ასრულებს, სწორედ ამ ეკლესიაში მღერის. ჩვეულებრივ წირვაზე მოხვედრა შემთხვევითი ბედია, მაგრამ თუ მოხვდი, ეს თბილისში მოსასმენი ერთ-ერთი საუკეთესო რამაა.

ის მრავალხმიანობა, რომელსაც აქ მოისმენ, უფრო ძველია, ვიდრე თავად შენობა: ქართული ხალხური და საეკლესიო მრავალხმიანი სიმღერა 2001 წელს იუნესკომ კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრად აღიარა. ბაზილიკის ინტერიერი ამისთვის იდეალურია — დაბალი, ქვის, სწორკუთხა სივრცე, სადაც ხმა კედლებს ეხება და არ იფანტება, როგორც დიდ, გუმბათოვან ტაძრებში.