ცუცხვათის მღვიმეები

ცუცხვათი საქართველოს ყველაზე რთული კარსტული სისტემაა და ტურისტული მღვიმე არ არის. ის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ცუცხვათთან, ოქრიბა-არგვეთის ქედში, ჩიშურას ხეობის კედელშია, დაახლოებით 320 მეტრზე.

წყალმა კირქვაში ცამეტი სართული გამოკვეთა — ერთმანეთზე დაწყობილი გალერეები, რომლებიც სხვადასხვა ეპოქაში სხვადასხვა დონეზე ჩამოყალიბდა. ზედა სართულები მშრალია, ქვედაზე კი დღემდე მიედინება წყალი. მეორე სართული გამორჩეულია: ეს ორასმეტრიანი ბუნებრივი გვირაბია, ათიდან ოცდაათ მეტრამდე სიგანით და ოცდარვა მეტრამდე სიმაღლით — სწორედ იქ არის ყველაზე ადვილი შესვლა.

არქეოლოგიური მასალა შუა პალეოლითიდან ბრინჯაოს ხანამდე გრძელდება. აღმოჩენილია ნეანდერტალელების კვალი დაახლოებით ორმოცდაათი ათასი წლის წინანდელი, ჰომო საპიენსის ნაშთები ოთხმოცი ათასიდან თორმეტ ათას წლამდე პერიოდისა, და ქვის იარაღები, რომელთა ასაკი ოთხასი ათას წლამდე მიდის. ცხოველთა ორმოცამდე სახეობა დაფიქსირდა. მეთერთმეტე სართულზე მსხვერპლშეწირული ცხოველების სპეციალურად დალაგებული ძვლები და კბილები იპოვეს. 2017 წლიდან აქ საერთაშორისო ექსპედიცია მუშაობს.

რას უნდა ელოდო: განათება არ არის, ბილიკი არ არის, მოაჯირი არ არის. ეს ველური მღვიმეა, სადაც ფონარი, მაგარი ფეხსაცმელი და, სასურველია, ადგილობრივი თანმხლები გჭირდება. სამაგიეროდ, ის სიჩუმე და მასშტაბი, რასაც მეორე სართულის გვირაბში იგრძნობ, გაწყობილ მღვიმეში არასდროს გექნება.

ძვლოვანი მასალა სწორედ ის არის, რის გამოც სპეციალისტები ბრუნდებიან. ნალექებში ცხოველთა ძვალი უხვადაა — ორმოცამდე სახეობა დაფიქსირდა — და ფენების თანმიმდევრობა პლეისტოცენის კლიმატურ რყევებს აღრიცხავს. ვიზიტორისთვის ეს თითქმის უხილავია, მაგრამ ხსნის, რატომ დგას განათების გარეშე დარჩენილ მღვიმესთან ზაფხულობით არქეოლოგიური ბანაკი.