სხვიტორი — აკაკი წერეთლის სახლ-მუზეუმი

სხვიტორი ის სოფელია, სადაც 1840 წლის 9 ივნისს აკაკი წერეთელი დაიბადა. მამამისი თავადი როსტომ წერეთელი იყო, დედა კი ეკატერინე — იმერეთის მეფის, სოლომონ პირველის შთამომავალი. ოჯახის სახლი და გარშემო გაშენებული პარკი დღეს სახლ-მუზეუმია.

აკაკის ბავშვობა ერთი დეტალით ხსნის მთელ მის შემდგომ ბიოგრაფიას: ძველი იმერული ტრადიციის თანახმად, ის ჩვილობიდან გლეხის ოჯახში, სოფელ სავანეში გაზარდეს. ამან მას სოფლის ცხოვრება ისე ასწავლა, როგორც არც ერთ თანამედროვე თავადს არ სცოდნია — ეს კი მისი პოეზიის ენაზეც აისახა.

შემდეგ იყო ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია, 1863 წელს კი პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების ფაკულტეტი. ილია ჭავჭავაძესთან ერთად ის იმ თაობის სათავეში იდგა, რომელმაც XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ქართული ეროვნული მოძრაობა ჩამოაყალიბა. დაწერა ასობით ლექსი, პოემა, სატირა და მოგონება; ხალხურ სიმღერად ქცეული „სულიკოს“ ტექსტი მისია.

ერთი ნაკლებად ცნობილი ფაქტიც: სწორედ აკაკიმ გამოაქვეყნა 1879 წელს ჭიათურის მანგანუმის სამრეწველო მნიშვნელობა — ანუ ორმოცი კილომეტრით დაშორებული სამთო ქალაქის ისტორია აქედან იწყება.

მუზეუმში ხის იმერული სახლი აივნით, ავეჯი, ხელნაწერები, ფოტოები და პირადი ნივთებია. პარკი დიდი და ჩრდილიანია, ხედი კი ხეობაზე იშლება. ექსპოზიცია მოკრძალებულია და ძირითადად ქართულენოვანი — მოდი მაშინ, თუ ქართული XIX საუკუნე გაინტერესებს, ან თუ საჩხერეში მაინც მიდიხარ.

აკაკის ადგილი ქართულ კულტურაში გარედან ძნელი დასანახია. ის ილიასთან ერთად უპირველესად საზოგადო მოღვაწე იყო და არა მხოლოდ მწერალი: კითხულობდა ლექციებს, არედაქტორებდა, დადიოდა პროვინციებში და საკუთარ ლექსებს ხმამაღლა კითხულობდა. 1915 წელს მისი დაკრძალვა ეროვნულ მანიფესტაციად იქცა. სწორედ ამ ბიოგრაფიის საწყისი წერტილია სხვიტორის მოკრძალებული სახლი, სადაც ქართული სკოლები დღემდე ყოველ გაზაფხულზე ჩამოდიან.