ჭიათურის საბაგიროები

ჭიათურა ერთადერთი ქალაქია საქართველოში, სადაც საზოგადოებრივი ტრანსპორტი ვერტიკალურად მოძრაობს. ქალაქი ყვირილას კანიონშია ჩამჯდარი, კედლები ას-ორასი მეტრით ეშვება და საცხოვრებელი უბნები ზემოთ, პლატოებზეა — ფეხით ასვლა ნახევარი საათია, საბაგიროთი ორი წუთი.

ყველაფერი მანგანუმით დაიწყო. 1879 წელს პოეტმა აკაკი წერეთელმა აქაური მადნის სამრეწველო მნიშვნელობა გამოაქვეყნა; ოცდახუთ წელიწადში ჭიათურა მსოფლიო მანგანუმის წარმოების დაახლოებით 60 პროცენტს იძლეოდა. მაღაროები დღემდე მუშაობს და ხეობის კედლებზე ტრანსპორტიორები, ბუნკერები და ნაყარი მთები ჩანს.

საბაგირო ქსელი 1954 წელს გაიხსნა — მუშების მაღაროებამდე ატანა სხვაგვარად შეუძლებელი იყო. ჩამოყალიბდა 17 ხაზი, რომლებიც თითქმის ორმოცდაათი წელი თავდაპირველი მოწყობილობით მუშაობდა. 2017 წლიდან სახელმწიფომ სისტემის ჩანაცვლება დაიწყო: ცენტრალური ოთხხაზიანი კვანძი 2021 წლის სექტემბერში ამოქმედდა, კიდევ ერთი ხაზი 2025 წლის დასაწყისში დაემატა, ნაწილი კი ჯერ კიდევ დახურულია. ძველი, კვადრატული კაბინები აღარ დადის; ზოგიერთი ისტორიული სადგური შენარჩუნებას ექვემდებარება.

რას ნახავ დღეს:

• მოქმედი ახალი კაბინები, უფასო, ქალაქის ცენტრიდან ზემო უბნებამდე

• მიტოვებული სადგურები — ბეტონის კოშკები, დაჟანგული მექანიზმები, გატეხილი ფანჯრები

• 1950-იანების საბჭოთა ცენტრი: თეატრი, პარკი, სტადიონი კანიონის ფსკერზე

ჭიათურა ლამაზი ქალაქი არ არის და არც თავს აჩვენებს ასეთად. ის საინტერესოა როგორც ინდუსტრიული ლანდშაფტი და როგორც ადგილი, სადაც საბჭოთა საინჟინრო გადაწყვეტა ჯერ კიდევ ყოველდღიურ საჭიროებას ემსახურება.

ადგილობრივისთვის ეს გასართობი კი არა, ტრანსპორტია. კაბინები თავიდანვე უფასო იყო და დღემდე უფასოა; ხალხი მათით მაღაზიაში, სკოლაში და სასაფლაოზე დადის. ძველ სისტემას აქ ჯერ კიდევ „სტალინის საბაგიროს“ ეძახიან, რადგან ის მისი მმართველობის ბოლო წლების ჩანაფიქრი იყო — და 2021 წლამდე მართლაც შეგეძლო 1950-იან წლებში მოჭედილი კაბინით გემგზავრა.