შორაპნის ციხე

შორაპანი იმ წერტილთაგანია, სადაც საქართველოს გეოგრაფია პოლიტიკად იქცევა. დასახლება ძირულისა და ყვირილას შესართავთან, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტშია და გავრცელებული ვერსიით ძვ. წ. III საუკუნით თარიღდება.

მნიშვნელობა მდებარეობიდან მოდის. აქ იწყება ის დერეფანი, რომელიც ლიხის ქედს გადაივლის და დასავლეთ საქართველოს აღმოსავლეთთან აკავშირებს — ანუ კოლხეთს იბერიასთან. ვინც შორაპანს აკონტროლებდა, ის აკონტროლებდა გადასასვლელს. სწორედ ამიტომ ჩნდება ის ბერძნულ და რომაულ წყაროებში: სტრაბონი მას სარაპანას უწოდებს, პროკოპი კესარიელი კი — სარაპანისს და ძლიერ პოზიციად მოიხსენიებს იმ გზაზე, რომელიც კოლხეთიდან იბერიაში მიდიოდა.

ადრეულ შუა საუკუნეებში შორაპანი არგვეთის ერისთავების რეზიდენცია იყო; ისტორიულ ტექსტებში „შორაპნის საერისთავოც“ გვხვდება. ბერძნულ მითოლოგიაში სარაპანისი არგონავტების მარშრუტთანაა დაკავშირებული — რიონისა და ყვირილას სისტემა სწორედ ის გზაა, რომლითაც ლეგენდის მიხედვით ხომალდი ქვეყნის სიღრმეში შედიოდა.

რას ნახავ დღეს: გორაკზე ასული ქვის კედლების ფრაგმენტები, კოშკის ნაშთი და ბალახით დაფარული ტერასები. დღეს ხილული წყობა გაცილებით გვიანდელია, ვიდრე ანტიკური სიმაგრე — ის ადგილი კი, სადაც დგას, ორი ათასწლეულია გამოიყენება.

გულწრფელად: ქვის თვალსაზრისით ეს მოკრძალებული ძეგლია და მას ორმოცდაათ წუთზე მეტს არ დაუთმობ. საინტერესოა კონტექსტში — ხედი შესართავზე, რკინიგზაზე და იმ ვიწრო ხეობაზე, რომელზეც ორი ათასი წელი გადიოდა ყველა, ვინც აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ მიდიოდა.

იმავე ლოგიკას თანამედროვე ფენაც აქვს. შორაპანზე გადის თბილისი-ბათუმის რკინიგზა, აქვეა ძველი მაგისტრალი, ხოლო რიკოთის ახალი ჩქაროსნული გზა თავისი გვირაბებით იმავე საქმეს რამდენიმე კილომეტრში აკეთებს. სამი სატრანსპორტო სისტემა, ორი ათასწლეულის სხვაობით, ერთსა და იმავე ვიწრო ღრიჭოში ეტევა — ეს ყველაზე ნათელი ახსნაა იმისა, თუ რატომ ამაგრებდნენ ამ სოფელს.