აჯამეთის აღკვეთილი

აჯამეთი იმ ტყის ნაშთია, რომელიც ოდესღაც მთელ კოლხეთის დაბლობს ფარავდა. აღკვეთილი ბაღდათისა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტებში, ქუთაისიდან თხუთმეტიოდე კილომეტრში, რიონის მარცხენა შენაკადებს — ყვირილასა და ხანისწყალს — შორისაა.

დაცვა 1935 წელს დაიწყო; 1946 წელს დაემატა ვარციხის მასივი, სპეციალურად ორი მესამეული პერიოდის რელიქტის შესანარჩუნებლად:

• იმერული მუხა — საქართველოს წითელ ნუსხაშია შეტანილი, ბუნებაში მხოლოდ ამ დაბლობზეა შემორჩენილი

• ძელქვა — ნელა მზარდი, უკიდურესად მაგარმერქნიანი ხე, რომლის დიდი მასივები კავკასიაში თითქმის აღარსად დარჩა

ტყის საერთო ფართობი ხუთი ათას ჰექტარს უახლოვდება; დენდროფლორაში სამოცამდე სახეობაა, ქვეტყეში კი შქერი, ზღმარტლი, ასკილი და კუნელი. წითელ ნუსხაშია აგრეთვე ფასტუხოვის სუროსი, კოლხური თხილი და ლაფანი.

ფაუნა დაბლობის ტიპურია: შველი, მელა, კვერნა, მაჩვი, ციყვი და ძილგუდა; ჩაწერილია სამოცზე მეტი ფრინველის სახეობა, თუმცა მათგან მხოლოდ ოცდაერთი ბუდობს აქ — დანარჩენი გადამფრენი ან მოზამთრეა. ღამურები და თახვი ცალკე დაცვის ობიექტია.

რას ნახავ პრაქტიკულად: ბრტყელი, ჩრდილიანი ტყე მარკირებული ბილიკით, ძალიან მსხვილი მუხის ღეროებით და სრული სიჩუმით. ჩანჩქერი, კლდე ან პანორამა აქ არ არის — ეს ბოტანიკური და არა სანახაობრივი ადგილია. გაზაფხულზე ქვეტყე ყვავის, შემოდგომაზე კი მუხისა და ძელქვის ფოთოლი განსაკუთრებით ლამაზად წითლდება.

იმის ახსნა, თუ რატომ იმსახურებს მუხნარი აღკვეთილს, ცალკე უნდა. კოლხეთის დაბლობი ოდესღაც სწორედ ასეთი ტყით იყო დაფარული; მისი თითქმის მთელი ფართობი XIX და XX საუკუნეებში სახნავად გაიჩეხა, დაშრობილი ან ხე-ტყედ გამოყენებული იქნა, აჯამეთი კი ყველაზე დიდი შემორჩენილი მასივია. იმერული მუხა უბრალოდ ადგილობრივი ფორმა არაა — ეს ცალკე ქვესახეობაა ძალიან მცირე გავრცელების არეალით. ძელქვის მერქანი კი იმდენად ფასობდა იარაღისა და მშენებლობისთვის, რომ ხე თავისი ისტორიული არეალის უმეტესობიდან ამოიჭრა.