ონი

ონი რაჭის მეორე ქალაქია და ზემო რაჭის ბოლო ნამდვილი დასახლება. ის რიონის ხეობაში, დაახლოებით რვაას ოცდაათ მეტრზე დგას; აქედან ზემოთ მხოლოდ სოფლებია და გზა თანდათან უარესდება. ორნახევარი ათასამდე მოსახლეობით ონი პატარაა, მაგრამ სკოლა, საავადმყოფო, ბაზარი, მუზეუმი და რამდენიმე სასტუმრო აქვს.

ქალაქის ისტორია მრავალფენიანია. ონი შუა საუკუნეებში რაჭის საერისთავოს ერთ-ერთი ცენტრი იყო, XIX საუკუნეში კი მას განსაკუთრებული სახე მისცა ებრაულმა თემმა: ონის ებრაელები საქართველოს უძველეს თემებს შორის ითვლებოდნენ და ქალაქის ვაჭრობის დიდი ნაწილი მათ ხელში იყო. 1895 წლის სინაგოგა დღემდე ქალაქის მთავარი შენობაა.

1991 წლის 29 აპრილს რაჭა ძლიერმა მიწისძვრამ შეარყია — საქართველოს ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე. ონში სახლების დიდი ნაწილი დაინგრა ან გამოუსადეგარი გახდა, მოსახლეობა შემცირდა და ბევრი აღარ დაბრუნდა. ეს დღემდე ჩანს: აღდგენილი ფასადების გვერდით ცარიელი ნანგრევებია, ხოლო ზოგიერთი ქუჩა ნახევრად დაუსახლებელი.

მიუხედავად ამისა, ონს კარგი განწყობა აქვს. ხის აივნებიანი ძველი სახლები, რიონზე ჩამოკიდებული ხიდი, საბჭოთა ხანის ცენტრალური მოედანი და ირგვლივ ტყიანი ფერდობები — ეს არ არის ტურისტული ქალაქი და სწორედ ამიტომ ღირს აქ ნახევარი დღის გატარება. მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი პატარაა, მაგრამ რაჭის არქეოლოგიას და ებრაული თემის ისტორიას აჩვენებს.

ონი შოვის, უწერის, ღების და ჭანჭახის ხეობის ბაზაა. ივნისიდან სექტემბრამდე ქალაქი გაცოცხლდება; ზამთარში ის ცივი და ჩუმია, გზა კი შეიძლება რამდენიმე დღით დაიხუროს.