ონის სინაგოგა

ონის სინაგოგა ის შენობაა, რომელიც ქალაქის სხვა ყველაფერზე დიდია. ის 1895 წელს ააგეს, ონის ებრაული თემის ხარჯით, რომელიც მაშინ ქალაქის მოსახლეობის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდა და ვაჭრობის დიდ ნაწილს აკონტროლებდა. მასშტაბით ის თბილისისა და ქუთაისის სინაგოგებს მოსდევს.

შენობა ადგილობრივი ქვისაა, ორი ოთხკუთხა კოშკით მთავარ ფასადზე და ღრმა თაღოვანი სარკმლებით. სტილი შერეულია — ბიზანტიური თაღები, აღმოსავლური დეტალები, პროვინციული კლასიციზმის ელემენტები. შიგნით მაღალი დარბაზია, ხის სვეტებზე დაყრდნობილი გალერეით ქალებისთვის და მოხატული ჭერით; ინტერიერი მოკრძალებულია, მაგრამ სივრცე მოულოდნელად დიდია პატარა მთის ქალაქისთვის.

რაჭაში ებრაელები საუკუნეების განმავლობაში ცხოვრობდნენ; ონის თემი საქართველოს ერთ-ერთ უძველესად ითვლებოდა. XX საუკუნის მეორე ნახევარში, განსაკუთრებით 1970-იანი წლებიდან, თემის დიდი ნაწილი ისრაელში გადასახლდა, ხოლო 1991 წლის მიწისძვრამ, რომელმაც ონი მძიმედ დააზიანა, დარჩენილთა უმეტესობაც წაიყვანა. თავად სინაგოგამაც მიიღო ზიანი და მოგვიანებით, დიასპორის დახმარებით, აღადგინეს.

დღეს ონში ებრაული თემი მხოლოდ რამდენიმე ოჯახია, მაგრამ სინაგოგა მოქმედია და პერიოდულად იმართება ლოცვა. გვერდით ძველი ებრაული უბანია — მაღაზიის ქვედა სართულებიანი სახლები, ხის აივნები, ვიწრო ქუჩები, რომლებიც რიონისკენ ეშვება. ქალაქის გარეთ, ფერდობზე, ძველი ებრაული სასაფლაოა, ქართულ და ებრაულ წარწერებიანი ქვებით.

ეს არ არის დიდი მუზეუმი, არამედ ცოცხალი შენობა თითქმის გამქრალი თემისა — და სწორედ ეს აქცევს მას ონის ყველაზე მნიშვნელოვან ადგილად.