მეტეხის ღვთისმშობლის ეკლესია

მეტეხი იმ ადგილას დგას, სადაც თბილისი დაიწყო. კლდე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე მეფის რეზიდენციას იტევდა ჯერ კიდევ ვახტანგ გორგასლის დროს, V საუკუნეში, და ტრადიცია სწორედ მას მიაწერს პირველი ეკლესიის აშენებას აქ.

დღევანდელი შენობა გაცილებით გვიანდელია: ის 1278–1289 წლებში, დემეტრე II თავდადებულის დროს აშენდა, ჯვარგუმბათოვანი გეგმით და სამი გამოშვერილი აფსიდით. მისი შემდგომი ისტორია იმაზე მეტყველებს, თუ როგორ ეპყრობოდნენ ქალაქს ხელისუფლებები: 1819 წელს რუსულმა ადმინისტრაციამ ეკლესია ყაზარმად აქცია, მოგვიანებით კი ციხედ. აქ პატიმრებს შორის მაქსიმ გორკიც იყო. საბჭოთა პერიოდში ის ჯერ ციხედ დარჩა, 1930-იან წლებში კი თეატრად გადააკეთეს. ღვთისმსახურება მხოლოდ 1980-იანი წლების ბოლოს დაბრუნდა.

ტრადიციის თანახმად, ეკლესიაში დაკრძალულია წმინდა შუშანიკი — V საუკუნის მოწამე, ქართული ლიტერატურის პირველი შემორჩენილი თხზულების გმირი.

ტერასაზე, ეკლესიის გვერდით, 1967 წელს დაიდგა ვახტანგ გორგასლის ცხენოსანი ქანდაკება — ელგუჯა ამაშუკელის ნამუშევარი, ქალაქის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად ფოტოგადაღებული სილუეტი.

სიმართლე ისაა, რომ ეკლესიის ინტერიერი მოკრძალებულია — ძველი მოხატულობა თითქმის არ შემორჩა. აქ იმისთვის მოდიან, რაც გარეთაა: ხედი კლდიდან აბანოთუბნის გუმბათებზე, ნარიყალაზე, მშვიდობის ხიდსა და მდინარის მოსახვევზე. საღამოს, როცა განათება ინთება, ეს თბილისის ყველაზე ცნობადი პანორამაა.

ტერასიდან პირდაპირ ჩანს ის ადგილი, საიდანაც ქალაქის სახელი მოდის. გადმოცემით, ვახტანგ გორგასალი აქ ნადირობდა, დაჭრილი ხოხობი ცხელ წყალში ჩავარდა და მეფემ ბრძანა ქალაქის აშენება — „თბილი" ნიშნავს თბილს, და გოგირდის თბილი წყარო დღემდე იმავე ადგილას მოდის. ეს ლეგენდაა, მაგრამ არქეოლოგია ადასტურებს, რომ დასახლება აქ ლეგენდაზე ბევრად ადრეც იყო.