„კუკუშკა“ — ბორჯომ-ბაკურიანის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა და ცაღვერის ხიდი

ეს საქართველოში შემორჩენილი ერთადერთი მოქმედი ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზაა. ხაზი 1902 წელს გაიხსნა, ლიანდაგის სიგანე 900 მილიმეტრია და მთელი მანძილი ბორჯომიდან ბაკურიანამდე 37 კილომეტრია. ამ 37 კილომეტრს მატარებელი დაახლოებით ორნახევარ საათს ანდომებს — რადგან ამავე დროს რვაასი მეტრით მაღლა უნდა აიყვანოს თავი. სახელი „კუკუშკა“ ძველი ორთქლმავლის სასტვენს უკავშირდება.

ხაზი 1967 წელს გაელექტრიფიცირდა და საბჭოთა კავშირში ერთ-ერთი პირველი ელექტრიფიცირებული ვიწროლიანდაგიანი გზა იყო; დღემდე ორ-სამვაგონიანი შემადგენლობა საკონტაქტო ქსელქვეშ დადის. გზა ტყეში, ხეობის კალთაზე მიიკლაკნება და ხშირად ისეთი ნელი სვლით მიდის, რომ ფანჯრიდან ხელით ჟოლოს მოწყვეტა თითქმის შესაძლებელია.

მარშრუტის მთავარი ღირსშესანიშნაობა ცაღვერთან, მდინარე წემისწყალზე გადებული ლითონის ხიდია — 1902 წლის მოხდენილი გისოსური კონსტრუქცია, რომელსაც ტრადიციულად გუსტავ ეიფელის ფირმას მიაწერენ. დოკუმენტურად ეს ატრიბუცია დადასტურებული არაა, მაგრამ ხიდი მართლაც ეპოქის საუკეთესო საინჟინრო ნიმუშია და მას გზიდანაც კარგად ხედავ, თუ მატარებელში არ ჯდები.

შუალედური სადგურებია ცემი, პატარა ცემი, ცაღვერი და საკოჭავი — მცირე ხის შენობები, რომელთა ნაწილი ჯერ კიდევ თავდაპირველია.

რასაც არ უნდა ელოდო: ეს არა სამუზეუმო ატრაქციონი, არამედ ჩვეულებრივი ადგილობრივი მიმოსვლაა. სავარძლები მაგარია, ვაგონები ზამთარში ცივი და ხშირად ადგილობრივებით და მათი ჩანთებით სავსე. სამაგიეროდ ბილეთი უმნიშვნელო ღირს და მარშრუტის შუა მონაკვეთის ხედები რეალურად კარგია. მოძრაობა დღეში ჩვეულებრივ ორჯერაა თითო მიმართულებით, თუმცა სარემონტო სამუშაოების გამო ხაზი ხანდახან ჩერდება — გამგზავრებამდე ადგილზე გადაამოწმე.