გურჯაანის ყველაწმინდა

ყველაწმინდა ერთადერთი ორგუმბათიანი ეკლესიაა საქართველოში — და სწორედ ეს ხდის მას სავალდებულო გაჩერებად ყველასთვის, ვისაც არქიტექტურა აინტერესებს. ის გურჯაანიდან ორიოდე კილომეტრში, ტყიან ფერდობზე დგას, ჩვეულებრივი გზიდან მოშორებით.

ეკლესია VIII-IX საუკუნეებით თარიღდება და სამნავიანი ბაზილიკაა, რომლის ცენტრალურ ნავზე ორი გუმბათი ერთმანეთის მიყოლებით დგას. ეს გადაწყვეტა ქართულ ხუროთმოძღვრებაში სხვაგან არ მეორდება და მისი წარმომავლობა ბოლომდე ახსნილი არ არის — ზოგი მკვლევარი სომხურ და სირიულ პარალელებს ეძებს, ზოგი კი ადგილობრივ ექსპერიმენტად თვლის.

შენობა რიყის ქვისა და აგურისაა, დაბალი და მძიმე პროპორციებით. გუმბათები პატარაა და გარედან თითქმის უჩინარი, სანამ სამხრეთიდან არ შემოხვალ; ინტერიერში კი მათი ორმაგი სივრცე მაშინვე იგრძნობა. კედლებზე შემორჩა XI-XII საუკუნეების მოხატულობის ფრაგმენტები, ძლიერ დაზიანებული, მაგრამ ადგილ-ადგილ ფიგურები ჯერ კიდევ იკითხება.

ეზოში სამრეკლო და გვიანი მინაშენებია, ირგვლივ კი მუხნარია. ეკლესია მოქმედია, თუმცა ყოველდღიური მრევლი მცირეა; ხშირად კარი ღიაა და შიგნით არავინაა.

გურჯაანი თავად სამკურნალო ტალახითა და ღვინით არის ცნობილი, თუმცა ქალაქი თავისთავად უსახურია. ყველაწმინდა კი ის მიზეზია, რის გამოც აქ შემობრუნება ღირს.