ადიში

ადიში სვანეთის ყველაზე მაღალ მუდმივ დასახლებებშია — დაახლოებით 2040 მეტრზე, ადიშჭალის ხეობაში, მესტიისა და უშგულის შუა გზაზე. აქ დღეს სულ რამდენიმე ოჯახი ცხოვრობს მთელი წლის განმავლობაში.

სოფელს თავისი ფორმა იმიტომ შემორჩა, რომ მისი აშენების შემდეგ თითქმის აღარაფერი აშენებულა. ათიოდე კოშკი, ქვის სახლები, თივის საკავებელი და ეკლესია — სხვა არაფერი. ტურისტული ინფრასტრუქტურა რამდენიმე სასტუმროთი ამოიწურება.

ადიშს ქართული კულტურის ისტორიაში ცალკე ადგილი უჭირავს. სწორედ აქ, სოფლის ეკლესიაში, ინახებოდა საუკუნეების განმავლობაში ადიშის ოთხთავი — 897 წლის ხელნაწერი, ერთ-ერთი უძველესი დათარიღებული ქართული წიგნი. ის ტაო-კლარჯეთში დაიწერა და მთაში, უსაფრთხოებისთვის, მოხვდა. დღეს მესტიის მუზეუმშია, სახელი კი სოფლისგან აქვს.

ადიში მესტია-უშგულის საფეხმავლო მარშრუტის კლასიკური მესამე დღეა. აქედან ბილიკი ადიშჭალას კვეთს — მყინვარულ მდინარეს, რომელზეც ხიდი არ არის. ადგილობრივები მოსიარულეებს ცხენით გადაჰყავთ. ეს არ არის ატრაქციონი: შუადღის შემდეგ ნადნობი წყალი მატულობს და გადასვლა სახიფათო ხდება. დილით გადადი.

ხეობის სიღრმეში, სოფლიდან საათნახევარ-ორ საათში, ადიშის მყინვარია — ფართო ენა, რომელიც ტეტნულდისა და მეზობელი მწვერვალების ქვემოთ ეშვება. ეს ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი დიდი მყინვარია სვანეთში და ტექნიკურ მომზადებას არ მოითხოვს, თუ ყინულზე არ ადიხარ.

ადიშის მდებარეობა თავად ისტორიაა. სოფელი ჩიხშია: ბოლო კილომეტრები ციცაბოა და ზამთარში ზვავსაშიშია. სწორედ ამ იზოლაციამ შეინახა კოშკებიც და ხელნაწერიც, და ამავე იზოლაციამ დაცალა სოფელი XX საუკუნეში, როცა ხალხი ბარში ჩაასახლეს.

დღეს ტურიზმი ერთადერთი მიზეზია, რის გამოც აქ საერთოდ ცხოვრობს ვინმე. ეს ორმხრივი გარიგებაა: სასტუმროები მარტივია და ფასი მაღალი, სამაგიეროდ ფული პირდაპირ იმ ოჯახებთან რჩება, რომლებიც სოფელს არ ტოვებენ.

გულახდილად საყოფაცხოვრებო პირობებზე: სასტუმროები მარტივია, მაღაზია არ არის, ბანკომატი არ არის და ნაღდი ფული აუცილებელია. ელექტროენერგია წყდება. ინტერნეტი ხშირად საერთოდ არ მუშაობს.

გზა ცალკე თემაა. მესტია-უშგულის გზიდან ადიშამდე შვიდიოდე კილომეტრი ღორღიანი, ღრმად დაღარული კვალია. ჩვეულებრივი მანქანა ვერ ავა; წვიმის შემდეგ ჯიპსაც უჭირს. ბევრი ფეხით ადის — ეს ორ საათზე ცოტა მეტია და გაცილებით სასიამოვნო.

სეზონი ივნისის შუიდან სექტემბრის ბოლომდეა. ზამთარში თოვლი გზას კეტავს და დარჩენილი ოჯახებიც ხშირად ჩადიან ქვემოთ.

სამი საათი სოფლისთვის საკმარისია; მყინვარისთვის მთელი დღე დაგჭირდება.