دیر بانوان پوکا موسوم به نینوی قدیس

پوکا بر کرانهٔ شمال‌غربی دریاچهٔ پاراوانی نشسته است، درست در ارتفاع ۲۰۷۳ متر. از بلندترین صومعه‌های فعال گرجستان است و شاید بی‌پناه‌ترینشان: هیچ درختی در نزدیکی نیست، تنها دریاچه و علف و افق.

روایت این جا را به نینوی قدیس پیوند می‌زند. او در سدهٔ چهارم در راه کارتلی از فلات جاواخِتی گذشت و کنار پاراوانی، همین‌جا بر کرانه، درنگ کرد. کلیسای سنگی کهن، کوچک و کوتاه، به همین روایت بسته است؛ از سنگ آتشفشانی همین ناحیه ساخته شده و رنگ فلات را تکرار می‌کند.

دیر در دههٔ ۱۹۹۰ از نو برپا شد و امروز بیش از هر چیز به کارگاه‌هایش شناخته می‌شود:

• مینای خانه‌بندی — صلیب‌ها و شمایل‌هایی به شیوهٔ میناکاری گرجی که در مغازه‌های تفلیس هم فروخته می‌شود
• پنیر و لبنیات — از شیر گله‌های چراگاه‌های بلند فلات
• دکه‌ای کوچک در حیاط دیر که هر دو را می‌توان از آن خرید

بیشتر روستاهای این بخش از فلات ارمنی‌زبان‌اند، و این دیر یکی از معدود جماعت‌های ارتدکس گرجی در شعاع کیلومترها است. آب دریاچه به جنوب می‌ریزد: رود پاراوانی نزد خرتویسی به متکواری می‌پیوندد، پس آبی که اینجا از برابر دیر می‌گذرد سرانجام از زیر دیوارهای واردزیا رد می‌شود.

دریاچه هم نگاه جداگانه‌ای می‌طلبد. پاراوانی از نظر مساحت بزرگ‌ترین دریاچهٔ گرجستان است و کرانه‌اش اینجا تقریباً هموار، پس در صبحی بی‌باد آب و آسمان بی‌هیچ مرزی در هم می‌روند. زمستان یکسره یخ می‌بندد.

و صریح بگوییم: اینجا جای تابستان است. از نوامبر تا آوریل برف هست و بادی که نمی‌ایستد و دمای شبانه نزدیک منفی سی. دیر تمام سال کار می‌کند، اما رسیدن به آن در زمستان یکسره به هوا بسته است.