صومعهٔ خوبی

خوبی صومعهٔ خانوادگی و آرامگاه داديانی‌ها بود و هنوز یکی از ظریف‌ترین بناهای سده‌های میانه در مینگرلیا است. در روستای نوجیخِوی، حدود سه کیلومتری شمال شهر خوبی، ایستاده است.

کلیسای خوابیدگی مریم تالاری بی‌گنبد با طاق‌های چلیپایی است. تاریخ دقیقش ثبت نشده، اما تاریخ‌گذاری واختانگ بریدزهٔ هنرشناس به نیمهٔ دوم سدهٔ سیزدهم امروز عمومی پذیرفته شده است. نخستین یادکرد صومعه در سندی گرجی از سال‌های ۱۲۱۲ تا ۱۲۲۲ است که از اسقفی به نام اِگناته نام می‌برد.

ایوانی باز در امتداد نمای غربی و جنوبی کشیده شده و در گوشه‌های شمال غربی و جنوب غربی نمازخانه‌های جداگانه هست. نماها کنده‌کاری سنگی دارند — صلیب‌ها، نوارهای هندسی و نقش‌های گیاهی — با کیفیتی که بر کلیسایی ولایتی کمتر می‌بینید. وامِک یکم داديانی که در ۱۳۹۶ درگذشت، پاره‌های مرمر بیزانسی را از لشکرکشی به زیخیا آورد و در بدنهٔ بنا کار گذاشت؛ هنوز دیده می‌شوند.

در درون دو لایه نقاشی دیواری هست: کار سده‌های سیزدهم و چهاردهم با تأثیر پالئولوگ، و لایه‌ای از سدهٔ هفدهم. هر دو پاره‌پاره‌اند، اما جاهایی چهره‌ها و کتیبه‌ها روشن خوانده می‌شوند.

خوبی بیش از همه به یادگارهای مقدسش شناخته می‌شد. مسافران سدهٔ هفدهم جامهٔ مریم را اینجا دیده‌اند، همراه با پاره‌هایی از پیکر قدیسان مارینا و کیریاکوس. جامه بعدها به زوگدیدی برده شد و امروز آنجا نگهداری می‌شود؛ دلیلی خوب برای دیدن هر دو جا در یک روز.

ایوان باز به همان اندازه که شگرد معماری است، عادتی مینگرلی هم هست. در کلیساهای جلگه‌ای فضایی سرپوشیده برای خاکسپاری و برای کسانی فراهم می‌کرد که اجازهٔ ورود نداشتند، و همین‌جا بود که داديانی‌ها مردگانشان را می‌گذاشتند؛ هنگام گذر به سنگ‌فرش کف نگاه کنید، برخی کتیبه‌ها هنوز خواندنی است.

زمین پیرامون فندق است. شهرستان خوبی از مهم‌ترین نواحی فندق‌خیز گرجستان است و در شهریور حیاط‌های کنار جادهٔ ورودی از مغزهای در حال خشک شدن پوشیده می‌شود. یادآوری این نکته سودمند است: صومعه هرگز در بیابان نایستاده، بلکه همیشه در دل جلگه‌ای آرام و کشت‌شده بوده است.

صومعه در دورهٔ شوروی بسته شد و امروز جامعه‌ای از راهبه‌ها در آن است. در حیاط برج ناقوس و بخش‌هایی از حصار کهن مانده و گرداگردشان باغ و درختان بلند است. بازدیدکننده کم است و سکوت کامل. یک ساعت کافی است، اما اینجا آدم ناخودآگاه آهسته راه می‌رود.