ლომისის ეკლესია

ლომისა პატარა ქვის ეკლესიაა შიშველ ქედზე, დაახლოებით 2200 მეტრზე, და საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ცოცხალი ხალხური სალოცავი. მასთან ფეხით ადიან სამხედრო გზაზე მდებარე სოფელ მლეთიდან — დაახლოებით ორსაათიანი აღმართი ბალახიან კონცხზე, უკან არაგვის ხეობა ეშვება, წინ კი ქსნის მხარე იშლება.

თავად ნაგებობა მოკრძალებულია: უთლელი ქვის დაბალი დარბაზული ეკლესია, შიგნით ბნელი, პატარა კამაროვანი სივრცით და პრაქტიკულად უდეკორო. მასში ჩამოკიდებულია მძიმე რკინის ჯაჭვი. მლოცველები მას წევენ ან მხარზე იდებენ აღთქმის დადებისას, და სწორედ სიმძიმეა აზრი — ეს სალოცავია, სადაც აკეთებენ და არა უყურებენ.

ადგილს ძველი და ფართოდ ცნობილი თქმულება უკავშირდება. სპარსეთში ტყვედ წაყვანილი ქართველები წმინდა გიორგის შეევედრნენ; წმინდანის ხატი ტყვეობიდან ხარის რქებზე გამობრძანდა და სადაც დაქანცული პირუტყვი დაწვა, იქ ეკლესია ააშენეს. როგორიც არ უნდა იყოს ისტორია, კულტი ეკლესიაზე ძველია და მისი ელემენტები აშკარად ქრისტიანობამდელია: შესაწირავი პირუტყვი, ჯაჭვზე დადებული ფიცი, სალოცავი მწვერვალზე და არა სოფელში.

ლომისობა, დღესასწაული, აღდგომიდან მეშვიდე ოთხშაბათს მოდის. იმ დღეს ქედზე რამდენიმე ათასი ადამიანი იყრის თავს, ცხვარსა და ხარს ამოიყვანენ და დაკლავენ, იმართება ჭიდაობა და სუფრა. ეს ტურისტებისთვის დადგმული სანახაობა არ არის და უნებართვო გადაღებას ცუდად იღებენ. ზოგი ოჯახი დღემდე იცავს ძველ წესებს იმის შესახებ, ვის სად შეიძლება შესვლა — უყურე, როგორ იქცევიან ადგილობრივი მლოცველები, და გაიმეორე.

ჩვეულებრივ საზაფხულო დღეს ქედი შეიძლება ცხენების გარდა ცარიელი დაგხვდეს, ხედი კი ყაზბეგის მასივიდან ქსნის სათავეებამდე მიდის.