ბარაკონის ტაძარი

ბარაკონი ის ეკლესიაა, რომლითაც ქართული შუასაუკუნეების არქიტექტურა მთავრდება. ის 1753 წელს სოფელ ცესში, ლუხუნის რიონში შესართავის ზემოთ, რაჭის ერისთავის როსტომის დაკვეთით აშენდა. მშენებელი — ავთანდილ შულავრელი — აღმოსავლეთ ფასადის წარწერაში სახელით არის დასახელებული, რაც ქართულ ძეგლებში იშვიათია: არქიტექტორები თითქმის ყოველთვის უსახელოდ რჩებოდნენ.

შენობა ჯვარგუმბათოვანია, მკაცრი და მაღალი. ბარაკონის მთავარი თვისება პროპორციაა: გუმბათის ყელი გრძელია და გამხდარი, ფასადები კი ისეა შეკრული, რომ ეკლესია რეალურზე დიდი ჩანს. ქვა ღია მოყვითალო-ნაცრისფერია და დღის სხვადასხვა დროს განსხვავებულად იჭერს შუქს; საღამოს, როცა მზე ხეობის დასავლეთ ბოლოში ეშვება, ფასადი თბილ ფერს იღებს.

დეკორი ჩუქურთმაშია და არა ფრესკაში. სარკმლების გარშემო, გუმბათის ყელზე და ჯვრის მკლავების ბოლოებში ღრმად ნაკვეთი გეომეტრიული და მცენარეული ორნამენტია, XVII–XVIII საუკუნეების ქართული ქვის კვეთის ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუში. შიგნით კი თითქმის ცარიელია — ფრესკები არ შემორჩენილა, სივრცე მაღალია, ცივი და მკაცრი.

ისტორია სევდიანად მთავრდება. როსტომ ერისთავი, რომელმაც ბარაკონი ააგო, 1769 წელს იმერეთის მეფე სოლომონ პირველთან დაპირისპირებაში დამარცხდა და რაჭის საერისთავო გაუქმდა. ტაძარი მისი მმართველობის ბოლო დიდი ნაშთია.

ეკლესია მოქმედია, ეზო შემოღობილი და მოვლილი, ირგვლივ მაღალი ხეებია. ზამთარში, როცა ფოთოლი არ არის, თეთრი ქვა შავ ტოტებში განსაკუთრებით მკაფიოდ დგას; გაზაფხულზე რიონი ამღვრეული და ხმაურიანია, ქვემოთ ხიდიდან კარგად ჩანს.