აწყურის ციხე

აწყური იმ ადგილას დგას, სადაც მტკვრის ხეობა ისე ვიწროვდება, რომ გვერდის ავლა შეუძლებელია. ეს ისტორიულად ქართლიდან სამცხეში შესასვლელი კარიბჭე იყო, და ვინც ამ კლდეს ფლობდა, გზასაც აკონტროლებდა. ციხე მდინარის ზემოთ, ციცაბო კონცხზეა და გზიდანაც შთამბეჭდავად ჩანს.

სიმაგრე ადრეულ შუასაუკუნეებში იხსენიება, დღეს შემორჩენილი კედლები და კოშკები კი ძირითადად XIV-XVI საუკუნეებისაა — ჯერ ჯაყელთა, შემდეგ ოსმალური გარნიზონის მიერ გადაკეთებული. სტრუქტურა რთულია: ქვედა გალავანი, შუა ტერასა და ზედა ციტადელი, რომლებიც კლდის ფორმას მიჰყვება.

აწყური მარტო სამხედრო პუნქტი არ იყო. აქ იჯდა აწყურის ეპისკოპოსი — სამხრეთ საქართველოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საეპისკოპოსოს მეთაური. ციხის ქვემოთ დგას ღვთისმშობლის საკათედრო ტაძრის ნანგრევები, ხოლო აწყურის ღვთისმშობლის ხატი, რომელიც გადმოცემით ანდრია პირველწოდებულს მოჰქონდა, დღეს საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში ინახება.

სიმაგრემ დანიშნულება 1828 წლის შემდეგ დაკარგა, როცა ახალციხე რუსეთის იმპერიამ აიღო და საზღვარი სამხრეთით გადაინაცვლა. მას შემდეგ სოფელი ციხის ქვას სამშენებლოდ იყენებდა და სწორედ ამიტომაა ქვედა კედლები უფრო დაზიანებული, ვიდრე კოშკები.

ციხე არ არის აღდგენილი და არც ტურისტულად მოწყობილი: ბილიკები, მოაჯირი, ბილეთი და ინფორმაციული დაფები არ არსებობს. კედლების ნაწილი ჩამონგრეულია, ქვა ფხვიერია და ზოგან ნამდვილად სახიფათოა. სამაგიეროდ, ზემოდან ხედი ხეობაზე და მესხეთის ქედზე გამორჩეულია, და გარშემო თითქმის ყოველთვის მარტო ხარ — ახალციხისკენ მიმავალი ნაკადი ქვემოთ, ასფალტზე მიდის და აქ თითქმის არავინ ადის.