ვანის არქეოლოგიური მუზეუმი

ვანი ის ადგილია, სადაც კოლხეთი ლეგენდიდან არქეოლოგიად იქცევა. ბორცვი ქალაქ ვანის თავზე ას წელზე მეტია ითხრება და დღეს ის ერთდროულად სამუზეუმო ნაკრძალიცაა და გათხრების მოქმედი უბანიც.

დასახლება ძვ. წ. VIII საუკუნეში დაიწყო და ოთხი ეტაპი გაიარა: ჯერ ხის სახლების პატარა სოფელი, შემდეგ ძვ. წ. VI–IV საუკუნეებში მდიდარი საელიტო ცენტრი, მერე ახალი არქიტექტურით გარდაქმნილი ქალაქი და ბოლოს, ძვ. წ. III–I საუკუნეებში, გამაგრებული ქალაქ-სამლოცველო კედლებით, კოშკებით და საკურთხევლებით. ძვ. წ. I საუკუნის შუა ხანებში ის აიღეს და დაწვეს — მკვლევრები პომპეუსს, ფარნაკე II-სა და მითრიდატე პერგამონელს შორის ვარაუდობენ.

სისტემატური გათხრები 1966 წელს ოთარ ლორთქიფანიძემ დაიწყო, 2002 წლის შემდეგ კი დარეჯან კაჭარავა განაგრძო. ნაპოვნია:

• ადგილობრივი ოქრომჭედლობა — დიადემები, საყურეები, საკიდები წვრილმარცვლოვანი ტექნიკით

• ბერძნული იმპორტული კერამიკა და ტერაკოტა

• ბრინჯაოს ქანდაკებების ფრაგმენტები, მათ შორის ტორსები

• ძვ. წ. IV საუკუნის ბეჭედი ბერძნული სახელით

ეს კომბინაცია — ადგილობრივი ოსტატობა და ბერძნული საქონელი ერთ სამარხში — ვანს კოლხეთისა და ხმელთაშუაზღვის ურთიერთობის მთავარ წყაროდ აქცევს.

მუზეუმის შენობა ბორცვის ძირშია, ნაქალაქარი კი ზემოთ, ტერასებზე: კედლის მონაკვეთები, კარიბჭე, საკურთხევლის საძირკვლები. ორივე ერთად ორ საათს მოითხოვს. გაითვალისწინე, რომ ვანის საუკეთესო ნივთების ნაწილი თბილისში, ეროვნულ მუზეუმშია.

ოქროს საწმისის კითხვა აქ ყოველთვის ჩნდება. ვანი არ არის აია — მითის ის ქალაქი, სადაც აიეტი მეფობდა — და არც ერთი არქეოლოგი ამას არ ამტკიცებს. სამაგიეროდ, ამ სამარხებში ნაპოვნი ოქრო ზუსტად იმ სახის სიმდიდრეს აჩვენებს, რომელმაც კოლხური ოქროს შესახებ ბერძნული ისტორიები წარმოშვა. ტერასებზე სიარული ამ აზრით ბევრად საინტერესოა, ვიდრე ლიტერატურული საწმისის ძებნა.