გეგუთის სასახლე

გეგუთი ის ადგილია, სადაც საქართველოს მეფეები ცხოვრობდნენ მაშინ, როცა ტაძრებს არ აშენებდნენ. სასახლის ნანგრევები ქუთაისიდან შვიდიოდე კილომეტრით სამხრეთით, რიონის ვაკეზეა — დაბალი აგურის კედლები ბალახში, ტყის კიდეზე.

უძველესი ბირთვი VIII–IX საუკუნეებისაა: ერთი დარბაზი დიდი ბუხრით. მთავარი კომპლექსი გიორგი III-ის დროს (1156–1184) აშენდა და მასშტაბით სრულიად გამორჩეულია — ჯვრული გეგმის ცენტრალური დარბაზი, ზემოდან თოთხმეტმეტრიანი გუმბათით, ტრომპებზე დაყრდნობილი, სამმეტრიან ქვის ბაქანზე. სულ ნაგებობა ორი ათას კვადრატულ მეტრზე მეტს იკავებდა. XIII–XIV საუკუნეებში დაემატა კიდევ რამდენიმე კორპუსი და სასახლის ეკლესია.

აქ თამარ მეფე ისვენებდა; 1191 წელს გეგუთი მისი პირველი ქმრის, გიორგი რუსის, მომხრეთა აჯანყების ერთ-ერთი კვანძი გახდა. ზამთრობით სასახლე მეფის რეზიდენციად გამოიყენებოდა — რიონის ვაკე თბილია და ნადირობისთვის მოხერხებული.

გულწრფელად: დღეს აქ გუმბათი აღარაა. რჩება მასიური აგურის კედლები ორ-სამ მეტრზე, ბუხრის ნიშა, კამარების ჩამონაშთი და გეგმის კონტური. 2016 წელს დაიდგა შუშის პანელები, რომლებზეც შენობის თავდაპირველი სახეა დახატული — მათი დახმარებით მასშტაბი გასაგები ხდება.

მოდი მაშინ, თუ არქიტექტურის ისტორია გაინტერესებს ან ქუთაისიდან წყალტუბოსკენ მიდიხარ და ნახევარი საათი გაქვს. ღობე და ბილეთი აქ არ არის, ტურისტი — თითქმის არასდროს.

ცალკე მისახედია სამშენებლო ტექნიკა. გეგუთი აგურითაა ნაშენი და არა თლილი ქვით, როგორც ქართული ეკლესიები — თხელი წყობით და ფართო დუღაბის ნაკერებით. ეს სასახლეებისა და აბანოების ენა იყო და არა საეკლესიო არქიტექტურისა, დღეს კი საქართველოში თითქმის აღარსად შემორჩა. აგური ქვაზე სწრაფად ცვდება, ამიტომ ნანგრევი ათწლეულიდან ათწლეულში კარგავს მოხაზულობას — ნაწილობრივ სწორედ ამიტომ დაიდგა 2016 წლის შუშის პანელები.