საქართველოს ისტორიის მემორიალი

თექვსმეტი სვეტი, თითოეული თექვსმეტი მეტრი სიმაღლის, ცარიელ გორაზე. ზურაბ წერეთელმა ეს მემორიალი 1985 წელს დაიწყო და ის დღემდე დაუსრულებელია — ნაწილობრივ სწორედ ეს დაუმთავრებლობა ქმნის ადგილის უცნაურ, თითქმის კინემატოგრაფიულ განწყობას. ტურისტულ ბროშურებში ის იშვიათად ხვდება, ინსტაგრამში კი გაცილებით ხშირად.

სვეტების ქვედა ნახევარზე რელიეფებით გამოსახულია საქართველოს მეფეები, დედოფლები, გმირები და პოეტები — ვახტანგ გორგასლიდან შოთა რუსთაველამდე. ზედა ნახევარი ბიბლიურ სცენებს ეთმობა: ქრისტეს დაბადება, ჯვარცმა, აღდგომა. ერთი ვერტიკალის ორ ბოლოში ეროვნული და სასულიერო ისტორია ხვდება ერთმანეთს — იდეა, რომელიც წერეთელს არაერთხელ გაუმეორებია.

გორის კიდიდან ხედი თბილისის ზღვაზე იშლება: ხელოვნური წყალსაცავი, ქარის ტურბინები, სტეპური ბორცვები. ეს პეიზაჟი ქალაქის ჩვეულ სახეს არ ჰგავს — უფრო შუა აზიას მოგაგონებს.

იქვე, სვეტების უკან, დგას პატარა ეკლესია და ღია ამფითეატრის მსგავსი ტერასა, საიდანაც წყალსაცავი სრულად ჩანს. ხალხი აქ ჩვეულებრივ ორ საქმეს აკეთებს: სვეტებს შორის დადის და რელიეფებს ათვალიერებს, შემდეგ კიდეზე ჯდება და მზის ჩასვლას ელოდება.

პრაქტიკული სიმართლე: ადგილი პრაქტიკულად მიტოვებულია. ბილეთი არ არსებობს, დაცვა და ინფრასტრუქტურა თითქმის არ არის, ღამით განათება არ მუშაობს, ბეტონის მოედანი ადგილ-ადგილ დამსკდარია. ეს არც ხარვეზია და არც ღირსება — უბრალოდ ასეთია და სწორედ ამიტომ არის აქ ხშირად თითქმის ცარიელი მაშინაც კი, როცა ძველ თბილისში ფეხის დადგმა არ შეიძლება.