ლაილაში

ლაილაში ის სოფელია, სადაც ლეჩხუმის მთელი ისტორია ერთ გორაზეა შეკრებილი. ცხენისწყლისა და ლაჯანურის ხეობების ზემოთ, 850 მეტრზე გაშლილ ამ პლატოზე საუკუნეების განმავლობაში ერთად ცხოვრობდნენ ქართველები, ებრაელები, ბერძნები და სომხები — და სოფელი ლეჩხუმის მთავარი სავაჭრო დაბაც კი იყო.

ყველაზე ცნობილი აქაური რელიკვია X საუკუნის ხელნაწერი თორაა, "ლაილაშის ბიბლია", რომელიც დღეს თბილისში, ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში ინახება. გადმოცემით, ებრაელი დევნილები აქ XVI საუკუნეში, ღამით, მთვარის შუქზე ამოვიდნენ — სახელს ხშირად ებრაულ "ლაილას" (ღამე) უკავშირებენ. ძველი ბაზრობის ადგილას სინაგოგის შენობა დგას, სოფლის განაპირას კი ებრაული სასაფლაოა შემორჩენილი. აქვეა XIX საუკუნის ეკლესია სამრეკლოთი და დაზიანებული სომხური ეკლესია. ლაილაშში ნაპოვნი ძვ.წ. XIV–XIII საუკუნეების ბრინჯაოს ცულები დღეს ერმიტაჟშია.

ღირს "ოქრონიშის" წყაროსთან ასვლა — ებრაელი მოსახლეების ნაშენი აუზიდან ლაჯანურის წყალსაცავის მთელი ხეობა ჩანს. სოფლის ქვემოთ კი ის ხავსიანი ხეობაა, სადაც ცნობილი "საიდუმლო აუზი" იმალება — ზურმუხტისფერი გუბე, რომელიც ბოლო წლებში ლეჩხუმის ყველაზე გაზიარებული ფოტო გახდა.